مته‌کاری “کنجکاوی” در سیاره سرخ

بیگ بنگ: در حالی‌که احتمالا روی صندلی لم داده‌اید و این خبر را می‌خوانید، ربات دست‌ ساخته همنوعان شما که ابعادش تقریبا به اندازه خودروی سواری است، در دنیایی که حدود ۳۲۰ میلیون کیلومتر دورتر از ماست مشغول حرکت، عکسبرداری، نمونه‌برداری، آزمایش و مته‌کاری در سنگ‌های سرخ‌رنگ سیاره‌ای دیگر است.

Curiosityآنجا مریخ است، سیاره ای با هزاران راز ناگشوده. هر عکسی که از این دنیای اسرارآمیز به زمین مخابره می شود، پرسش های جدیدی پیش می کشد و عطش کنجکاوی ما را به شناخت این دنیای جذاب بیشتر می کند. از همین روست که پیشرفته ترین مریخ نوردی که اکنون روی مریخ به کندوکاو مشغول است، «کنجکاوی» (در لاتین Curiosity) نامیده شده است. مریخ نورد کنجکاوی پس از دو سال آزمایش قسمت های مختلف دهانه گیل (Gale) حدود پنج ماه پیش به کوه شارپ (Sharp) رسید و به سوی مرکز آن رفت. نمونه برداری از تپه های کانفیدنس (به معنی اعتمادبه نفس) شهریور امسال انجام شد. این نمونه برداری از سطح مریخ نشان می دهد آبی که در گذشته در سطح مریخ جاری بوده از آنچه پیشتر تصور می شد اسیدی تر بوده است.

به علاوه در این نمونه برداری از روش مته کاری جدیدی استفاده شده است که طی آن ضربه های آرامی به صخره مریخی وارد می شود تا نمونه پودرشده به دست بیاید. محققان نام این سنگ را موخاوه ۲ (موجاوی ۲ هم گفته می شود، Mojave 2) نهاده اند. نتایج حاصل از نمونه برداری جدید حاکی از وجود مقادیر قابل توجهی ژاروسیت (Jarosite) در این سنگ مریخی است. ژاروسیت ماده معدنی اکسیده ای است حاوی آهن و گوگرد و در مکان های اسیدی به چشم می خورد.

حالا دانشمندان در حال ارزیابی داده های به دست آمده از این مته کاری هستند و فرضیات مختلفی برای علت مشاهده ترکیبات مشاهده شده در این نمونه برداری مطرح می کنند. دیوید وانیمن، از موسسه علوم سیاره ای در آریزونا، درباره نتایج حاصل از این نمونه برداری می گوید: «ارزیابی اولیه ما از این نمونه برداری نشان می دهد که در اینجا مقادیر ژاروسیت بالاتری از تپه های کانفیدنس وجود دارد. از طرفی مواد معدنی در تپه های کانفیدنس شرایط اسیدی کمتری را در هنگام تشکیل خود نشان می دهند. حالا سوال این است که در تاریخ پیدایش صخره موخاوه ۲، وقتی رسوبات کوه شارپ را تشکیل می داد شرایط آب اسیدی تر بوده است، یا وقتی کوه تشکیل شد و پس از آن سیلاب های سطحی روی آن را پوشاند، شرایط اسیدی آب برقرار شد؟»

Curiosity-Sol-711_5_1a_Ken-Kremerگروه دانشمندان ماموریت کنجکاوی پیشتر این فرضیه را مطرح کرده بود که اندازه کوه مورد بررسی در این منطقه از مریخ به اندازه کوه راینییر در واشنگتن است (کوه راینییر حدود ۴۳۹۲ متر ارتفاع دارد که تقریبا به اندازه ارتفاع ۴۳۱۱ متری کوه دنا در ایران است). در مدت بین نمونه برداری های اول و دوم، دانشمندان هدایت کننده ماموریت کنجکاوی در حال تعیین موقعیت دقیق محل مته کاری این مریخ نورد بوده اند. آنها باید ناحیه ای انتخاب می کردند که ظرفیت بالاتری برای پاسخ به ده ها پرسش درباره مریخ و سرنوشت پیدایش و ناپدید شدن آب در این سیاره داشته باشد. سرانجام موقعیتی به نام موخاوه را در مریخ انتخاب کردند که عوارض متعدد باریک و بلندی به اندازه دانه های برنج در آن قرار داشته باشد. در حقیقت، محققان به دنبال تعیین جایی بودند که بلورهای معدنی ـ نمکی در آن وجود داشته باشد تا بتوانند نتیجه بگیرند که آیا آنجا دریاچه ای وجود داشته و بعدا خشک شده است یا خیر؟

موخاوه ۲ موقعیت مته کاری شماره دومی بود که در موقعیت صخره موخاوه انتخاب شده بود و خصوصیات مربوط به اشکال بلوری در آن دیده می شد. بررسی های اولیه این نمونه هیچ نوع خاصی از مواد معدنی را نشان نمی دهد. اگر دانشمندان آزمایش های بیشتری روی نمونه به دست آمده در موخاوه ۲ انجام ندهند، به نظر نمی رسد اطلاعات بیشتری از آنچه اکنون منتشر شده است از آن استخراج شود. جان مایکل موروکیان، از اعضای گروه نمونه برداری ماموریت کنجکاوی، می گوید: «اولین بار است که از دریل کم فشار برای وارد کردن فشار کمتر به سنگ های مریخی استفاده می کنیم. دریل مریخ نورد کنجکاوی چیزی شبیه به یک چکش و قلم است، ولی نمی خواهیم خیلی از سختی این چکش استفاده کنیم.»

mars__پیش از اعزام این مریخ نورد در زمین آزمایش های متعددی انجام شده بود تا تیم دانشمندان از این امر که این روش مته کاری در سنگ های شکننده و حساس مریخی نیز جواب بدهد مطمئن شوند. دریل مریخ نورد کنجکاوی دارای تنظیمات شش پله ای در قدرت کوبش است که می تواند در ۲۰ سطح از انرژی، از ضربات بسیار آرام تقه ای تا ضربات بسیار محکم و شکننده تنظیم شود؛ این دریل حتی می تواند با سرعت ۳۰ بار در ثانیه به سنگ هدفش ضربه وارد کند. در چهار هدفی که پیش از موخاوه ۲ مته کاری شده بود (سه مورد آن پیش از رسیدن مریخ نورد کنجکاوی به کوه شارپ)، مته کاری روی درجه ۴ انجام می شد. اما در مته کاری اخیر که به نرمی بسیار انجام شده است از درجه یک استفاده شده و اگر این مقدار جوابگو نباشد ممکن است دانشمندان شدت و قدرت آن را افزایش دهند. صخره موخاوه ۲ بسیار نرم است و در نتیجه دریل مریخ نورد کنجکاوری در مدت زمانی به اندازه ده دقیقه تا ۶٫۵ سانتی متر در دل صخره فرو رفت.

پس از اتمام دریل کاری، پودر حاصل از آن طی یک عملیات خودکار رباتیک به بخش تحلیل کننده مخصوص در مریخ نورد برای بررسی های شیمیایی انتقال یافت. پس از مشخص شدن نتیجه آزمایش ها ممکن است از پایگاه زمینی دستور اعزام مریخ نورد به مکان های دیگری در مریخ صادر شود. ناسا که مجری طرح «آزمایشگاه علم مریخ» است از مریخ نورد کنجکاوی برای سنجش محیط کهن مریخ استفاده می کند تا به تغییرات عمده ای که مریخ در طول دوران پیدایش و تکاملش داشته است پی ببرد. هدف اصلی این ماموریت بررسی وجود یا امکان سنجی حضور حیات در مریخ است. مریخ نورد کنجکاوی پنجم آذر ۱۳۹۰ به سوی مریخ پرتاب شد و حدود ۹ ماه بعد در شانزدهم مرداد ۱۳۹۱، دانشمندان فرود موفقیت آمیزش بر خاک سیاره سرخ را جشن گرفتند. این مریخ نورد از زمان فرود بر سطح مریخ هزاران عکس به زمین مخابره کرده است و چند بار عملیات مته کاری و دو بار نمونه برداری در سیاره سرخ را انجام داده است. تائید قطعی این موضوع که زمانی بر سطح سیاره سرخ آب جاری بوده است، از مهم ترین دستاوردهای این ماموریت به شمار می آید.

برگرفته از: NASA

سایت علمی بیگ بنگ / نویسنده: کاظم کوکرم – مدرس نجوم

image_pdfimage_print
(18 نفر , میانگین : 5٫00 از 5)
لینک کوتاه مقاله : http://bigbangpage.com/?p=24938
تحریریه‌ی بیگ بنگ

تحریریه‌ی بیگ بنگ

وب سایت بیگ بنگ یک سایت علمی، تحقیقاتی میباشد که توسط تعدادی از علاقمندان به علم و دانش اداره می شود. این سایت از اواخر سال 1390 تاکنون به فعالیت خود در این حوزه ادامه داده است.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۲ پاسخ‌ها

  1. Moez گفت:

    سلام و شب بخیر
    ۱٫ آیا برای رفتن به فضا از هر کجای کره زمین می توان رفت یا نقاط خاصی را باید انتخاب کرد؟
    ۲٫ آیا جاذبه در همه جای کره زمین یکی است؟

    • Masood گفت:

      ۱ احتمالن از همه جا
      ۲ نه چون جنس تمام زمین یکی نیست! زمین شناسا هم برای کشف معادن و کانسارها از دستگاه جاذبه سنج(اگه اشتباه نکنم!) استفاده میکنن!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *