هابل، ابرهای سیارات بیگانه را آشکار ساخت!

بیگ بنگ: دانشمندان با رصد جو مملو از ابر در ۲ سیاره فراخورشیدی دریافته‌اند که ابرها پدیده‌ای مختص زمین نیستند، و در آسمان خیلی از سیارات دیگر زمین مانند هم می‌توان آنها را یافت. پژوهشگران دریافته‌اند که یکی از شناخته شده‌ترین سیارات خارج از منظومه شمسی که فقط اندکی بزرگ‌تر از زمین است، آسمانی شدیدا ابری دارد.

GJ 1214b Clouds

به گزارش خبرآنلاین، در یک پژوهش دیگر هم، ابرهای آسمان یک سیاره بزرگ‌تر (هم اندازه نپتون) مشاهده شده‌اند. از این دو گزارش هواشناسی می‌توان چنین نتیجه گرفت که احتمالا آسمان خیلی از سیارات با ابر پوشیده شده است. ( مشاهده مقاله اول ) هیتر ناتسون، اخترشناس سیاره‌ای از کالتک (انستیتو صنعتی کالیفرنیا در پاسادنا) و نویسنده مقاله دوم، می‌گوید: «ما همیشه می‌دانستیم که برخی از سیارات باید جوی مملو از ابر داشته باشند، ولی اکنون موجی از نتایج داریم که به ما می‌گویند که ابرها خیلی هم معمول‌اند».

این دو سیاره از جمله نزدیک‌ترین سیارات به منظومه شمسی هستند که تاکنون کشف شده‌اند. سیاره GJ 1214b تنها ۱۳ پارسک (تقریبا ۴۲ سال نوری) با ما فاصله دارد، و هر ۳۸ ساعت یک بار، به دور یک ستاره کوتوله سرخ می‌چرخد. وقتی سیاره از مقابل ستاره مادر می‌گذرد، بخشی از نور ستاره از میان جو سیاره گذشته و به زمین می‌رسد، که با استفاده از آن می‌توان به ترکیباتش پی برد. در سال ۲۰۱۰، پژوهشگران گزارش کرده بودند که نتوانسته‌اند هیچ اثری از اتمسفر GJ 1214b را در طیف نور دریافتی از ستاره میزبان آن پیدا کنند. در آن زمان دو تفسیر برای علت این رویداد مطرح شد. یکی از آنها این بود که که ابرهای سیاره، به طور کامل مانع از عبور نور ستاره از میان خود شده‌اند.

alien-planet-gj-1214b-clouds

تصویری هنری از سیاره بیگانه GJ 1214b، یک “ابر زمین” که بیش از شش برابر زمین جرم دارد ، با توجه به داده های تلسکوپ فضایی هابل به نظر می رسد پوششی از ابر داشته باشد.

انتخاب دیگر این بود که جو سیاره به جای مولکول سبک هیدروژن، عمدتا از مولکول‌های سنگین مانند آب تشکیل شده باشد. اگر چنین می‌بود، در آن صورت جاذبه سیاره می‌بایست موجب شود که جو سیاره یک لایه نازک پرچگال باشد. این لایه نازک موجب می‌شود که بخشی از طیف نور دریافتی از ستاره که از فیلتر جو سیاره گذشته است، به حدی ضعیف باشد که قابل تشخیص توسط ابزارهای زمینی نباشد. پژوهشگران در آن زمان نمی‌توانستند تفاوتی بین این دو تحلیل قائل شوند. حال، مشاهدات تلسکوپ فضایی هابل نشان می‌دهند که گزینه ابرهای سیاره‌ای درست بوده است.

گروهی به رهبری لارا کرایدبرگ از دانشگاه شیکاگو در ایلینویز، نور نزدیک فروسرخ فیلتر شده در اطراف GJ 1214b را در جریان ۱۵ عبور آن از مقابل ستاره مادر، بررسی کردند. به این ترتیب دانشمندان به داده‌های کافی دست پیدا کردند تا بتوانند رد یک اتمسفر سرشار از آب را در طیف نور ستاره بیابند. به گفته کرایدبرگ، جو این سیاره عمدتا از بخار آب تشکیل شده است: «ولی دریافتیم که در آنجا ابر هم وجود دارد». با توجه به دما و فشار جو این سیارات، ابرهای جو آن سیارات در جو زمین دیده نخواهند شد. آنها احتمالا از جنس چیزی مانند سولفید روی یا کلرید پتاسیم تشکیل شده‌اند، چرا که هر دوی این ترکیبات می‌توانند چگالیده شده و تبدیل به قطرات میکروسکوپی شوند، و به این ترتیب سبب تشکیل ابر شوند. کرایدلبرگ می‌گوید: «این اولین باری است که ما توانسته‌ایم ویژگی‌های جو یک سیاره کوچک‌تر از نپتون را مشخص کنیم».

alien-planet-gj-1214b-gj-436b-comparisonاین تصویر هنری اندازه سیارات فراخورشیدی GJ 436b و GJ 1214b را  با زمین و نپتون مقایسه می کند. مشاهدات تلسکوپ فضایی هابل نشان می دهد که سیارات فراخورشیدی پوشیده از ابر هستند.

ابرهای مشابهی هم سیاره بزرگ‌تر و نپتون‌مانند GJ 436b را که در فاصله ۱۰ پارسک (۳۳ سال نوری) قرار دارد، پوشانده‌اند. علت انتخاب سیاره از سوی ناتسون و همکارانش در دانشگاه کلتک این بود که تعداد بی‌شماری سیاره با این اندازه وجود دارند و این یکی مدل خوبی برای مطالعه آنان است. این دانشمندان هم مانند گروه کرایدبرگ، از تلسکوپ هابل برای مشاهده تغییرات نور ستاره در هنگام عبور سیاره از مقابل آن استفاده کردند.

یک بار دیگر، طیف ستاره هیچ نشانی از اتمسفر سیاره نداشت. و یک بار دیگر، دو گزینه احتمالی وجود داشت: یکی جو ابرناک و دیگری لایه نازک اتمسفر حاوی مولکول‌های سنگین مانند آب یا متان. نپتون عمدتا از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده است، در نتیجه به گفته ناتسون، یک جسم هم اندازه نپتون با یک جو سنگین، دور از انتظار خواهد بود. او می‌گوید: «ما فکر می‌کردیم که این فقط یک سیاره مشابه نپتون است، ولی اگر هیدروژن زیادی نداشته باشد، در آن صورت باید به این فکر کنیم که چطور می‌توان چنین سیاره‌ای ساخت».

جولیان موزس از انستیتوی علوم فضایی بولدر کلرادو می‌گوید هر دو تحقیق تازه نشان می‌دهند که ابرها چطور بیشتر و بیشتر در سیارات ظاهر می‌شوند. در ماه اکتبر، گروهی به رهبری دانشمندان ام‌آی‌تی گزارش کردند که توانسته‌اند ابرها را در دو نیم کره سیاره کپلر ۷b مشاهده کنند.

مجید جویا

مطالعه بیشتر : space , dailygalaxy

image_pdfimage_print
(11 نفر , میانگین : 4٫91 از 5)
لینک کوتاه مقاله : http://bigbangpage.com/?p=7028

سمیر الله وردی

کارشناس عمران، علاقمند به نجوم، کیهان شناسی، فیزیک و تکنولوژی های جدید می باشد و بعنوان نویسنده علمی- نجومی در وب سایت بیگ بنگ فعالیت می کند.

شما ممکن است این را هم بپسندید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *