ستارۀ “ابط‌الجوزا” دوباره کم نور شد!

6
1557

بیگ بنگ: درست همان لحظه‌ای که همه می‌خواستند دوباره چشم از ابط‌ الجوزا بردارند، این ستاره غول سرخ توجهات را به سوی خود جلب کرد. پس از یک مرحله کاهش نور و سپس افزایش آن، ابط‌ الجوزا حالا دوباره وارد دوره کاهش نور شده است. علاوه بر این، این کاهش نور با چرخه تغییر روشنایی ابط‌ الجوزا سازگاری ندارد.

esoeبه گزارش بیگ بنگ، ابط‌ا لجوزا با فاصله ۷۲۵ سال نوری نسبت به زمین در صورت فلکی شکارچی واقع شده است و عنوانِ یکی از پرنورترین ستاره‌های آسمان را یدک می‌کشد. این ستاره ویژگی‌های بسیار جالبی دارد. محققان قدمت این ستاره را ۸ تا ۸.۵ میلیون سال تخمین می‌زنند؛ گویا این ستاره فاصله چندان زیادی با افول خویش نداشته باشد. این ستاره که جرمی ۱۰ الی ۲۵ برابر خورشید دارد، بخش اعظم عمرش را بعنوان یک ستاره غول‌پیکر داغ سفید-آبی گذرانده است. حال روزهای اصلی همجوشی هیدروژن در هسته ستاره‌ای آن به پایان رسیده است. حجم هیدروژن ابط‌ الجوزا مدتی پیش به پایان رسید و در حال حاضر هلیوم را به کربن و اکسیژن تبدیل می‌کند.

به محض پایان هلیوم، زمینه برای همجوشی عناصر سنگین‌تر فراهم خواهد شد؛ بدین منظور، آهن در هسته شکل گرفته و به تدریج شرایط تبدیل ستاره به ابرنواختر مهیا خواهد گشت. دورۀ کاهش نور ابط‌الجوزا بین سپتامبر ۲۰۱۹ و فوریه ۲۰۲۰ به وقوع پیوست و محققان آن رویداد «کاهش عظیم نور» نامگذاری کردند. در طی این رویداد شگفت‌انگیز، روشنایی ستاره تا ۲۵ درصد کاهش پیدا کرد.

ابط‌ الجوزا ستارۀ متغیر شبه‌عادی به شمار می‌رود؛ یعنی نورش در چرخه‌های عادی تا حد کمی نوسان می‌کند. طولانی‌ترین چرخه تقریباً ۵.۹ سال به طول می‌انجامد. رویداد کاهش عظیم نور به کمینه این دو چرخه نزدیک بود، اما بعدها یافته‌ها نشان داد که این اتفاق ارتباطی با رویداد فوق‌الذکر ندارد. ابط‌ الجوزا مقداری ماده به بیرون پرتاب کرد که تا مدتی جلوی آن را مسدود کرده بود. البته این مورد برای ستاره‌ای با این قدمت طولانی غیرعادی نیست.

betelgeuse“امیلی لوسک”، اخترشناس در دانشگاه واشنگتن در ماه مارس بیان کرد: «همواره این اتفاق را در ستاره‌های غول‌ سرخ روی می‌دهد و بخشی عادی از چرخ حیات آنها به شمار می‌رود. این ستارگان هر از گاهی موادی را از سطح خود به بیرون پرتاب می‌کنند؛ که این مواد بعنوان گرد و غبار در اطراف ستاره تجمع می‌یابند. وقتی این گرد و غبار با کاهش دما روبرو می‌شود، دانه‌های آن بخشی از نوری را که به سمت ما می‌آید جذب کرده و دید ما را مخدوش می‌نماید.‌»

خب معما حل شد. اما دور جدید کاهش نور باید مورد بررسی قرار گیرد. اگرچه مثل رویداد کاهش عظیم نور چندان شگفت‌انگیز نیست، اما با چرخه نوسان ستاره سازگاری ندارد. اوج روشنایی بعدی ابط‌ الجوزا قرار است در ماه آگوست و سپتامبر ۲۰۲۰ رخ دهد. بنابراین، انتظار می‌رفت به تدریج در طول سال افزایش روشنایی را تجربه کرده باشد.

بررسی مداوم روشنایی این ستاره کار سختی است، زیرا موقعیت آن در آسمانِ ما از ماه می تا اوایل آگوست به پشت خورشید تغییر یافت. اما رصدخانه خورشیدی ناسا موسوم به STEREO در گردش به دور خورشید قادر است در بازه‌های زمانی خاصی ابط‌ الجوزا را رصد کند.

betelgeuse labeled lg
ابط‌ الجوزا  (NASA/STEREO/HI)

از ماه می تا جولای که رصدخانه ناسا مشغول رصد ابط‌ الجوزا بود، این ستاره با افزایش روشنایی مواجه نبود. بلکه کاملاً خلاف این اتفاق در حال رخ دادن بود. “آندرا دوپری”، اخترشناس مرکز اخترفیزیک هاروارد اسمیت‌سونیان افزود: «در کمال تعجب، ابط‌ الجوزا به جای اینکه به درخشش بیشترش ادامه دهد، از اواسط ماه می تا اواسط جولای با کاهش نور همراه بوده است. خبر خوب این است که این ستاره بار دیگر در آسمان ما قابل مشاهده است و مشاهدات بیشتری می‌توان انجام داد. باید از دستگاه‌های بیشتری برای بررسی تغییرات دماییِ آن استفاده کرد.»

بر اساس چرخه ۴۲۵ روزۀ ابط‌الجوزا، این ستاره در ماه آوریل ۲۰۲۱ دچار کاهش نور خواهد شد. اما این ستاره می‌تواند رفتار کاملاً غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد. برای مثال، نوسانات نوری آن کماکان به طور کامل برای ما قابل فهم نیست. محققان در پایان خاطرنشان کردند که بهتر است تا سال ۲۰۲۱ به مشاهدات‌ ِ خود دربارۀ این ستاره ادامه دهند.

ترجمه: منصور نقی‌لو/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: sciencealert.com


ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

6 دیدگاه‌ها

  1. سلام
    کاهش قبلی نور این ابرغول محبوب رو با ” غبار ساطع شده از خودش ” توجیه کردند ، ولی این دفعه هم که دوباره از حالت معمولیش اطاعت نکرده ، مثل اینکه خبرهایی هست ، البته شخصا از خدا میخوام به حالت طبیعیش برگرده ، چون خیلی دوسش دارم و اصلا نمیخوام شانه راست جبار ، خالی باشه !
    ولی اگه مثلا ۷۲۴ سال قبل منفجر شده ، دیگه کار از کار گذشته و یک سال بعد این انفجار در منظومه شمسی رویت خواهد شد.

  2. درود بر شما که در تهیه و ترجمه این مطالب روزآمد در زمینه اخترشناسی کوشا هستید. تندرستی و کامیابی شما عزیزان را آرزومندم. چند سوال خدمتتان داشتم:
    ۱- نام فارسی ابط الجوزا چیست؟ و اگر نام فارسی برای آن وجود دارد چرا استفاده نمی شود؟
    ۲- آیا اخترشناسان زمانی برای تبدیل شدن ابط الجوزا به ابرنواختر پیش بینی کرده اند؟
    ۳- آیا درست است که هنگام تبدیل این ستاره به ابرنواختر، آسمان شب سال ها نورانی خواهد بود (حداقل به اندازه ماه کامل)؟ براساس شواهدی که از سایر ابرنواخترها وجود دارد، این درخشندگی چند سال طول خواهد کشید؟

    • سلام ، عزیز من ، تعصب نباید عقل ما را کور و کر کند.
      نام عربی این ستاره ابط الجوزا یا منکب الجوزا یا بیت الجوزا هست که به زبانهای اروپایی هم بصورت “betelgeus بتل جوز” وارد شده ، در حالی که هیچ اروپایی و امریکایی با آنهمه امکانات و سرمایه گذاری و سعی و زحمت زیاد در پیشرفت علم نجوم ، نخواستند اسم این ستاره و دیگر ستارگانی که از اسم عربیشان مشتق شده ( vegaوقا که همان نسر واقع هست و rigel ریگل که همان رجل الجبار هست و …. ) را تغییر دهند.

    • اینکه این ستاره کی منفجر خواهد شد ، دقیق نمیتوان چیزی گفت.
      ممکن هست همین فردا ، یا شاید دهها هزار سال بعد. ولی احتمالا کمتر از صد هزار سال از عمرش باقی مانده است.
      و درخشندگی و مدت آن( برای سوپرنوای ابط الجوزا) ، با توجه به انفجارهایی که ابرغولهای سرخ در کهکشانهای همسایه اتفاق افتاده ، باید بررسی شود .
      احتمالا چند هفته با قدر ظاهری منفی ده ( یک دهم نور ماه کامل ) آسمان را نورانی خواهد کرد ، البته نقطه بسیار ریزی خواهد بود با نور زیاد، که روز هم دیده خواهد شد.