بیگ بنگ: فضای بالای سر ما هر روز شلوغتر میشود! در مدار پایین زمین، بیش از ۱۳ هزار ماهواره در حال گردش به دور سیاره ما هستند. این ماهوارهها ستون فقرات بسیاری از فناوریهایی هستند که زندگی روزمره ما به آنها وابسته است؛ از پیشبینی وضعیت آبوهوا و ارتباطات تلفنی و انتقال داده گرفته تا اینترنت ماهوارهای و خدمات بسیار دیگر.

به گزارش بیگ بنگ، یک پژوهش جدید هشدار میدهد که تمام این زیرساخت عظیم فضایی، در برابر یک تهدید هولناک بسیار آسیبپذیر است! بر اساس این مطالعه، انفجار تنها یک سلاح هستهای در ارتفاع مناسب میتواند تقریباً تمام ماهوارههای مدار پایین زمین را از کار بیندازد و ظرف کمتر از یک ماه، نزدیک به ۹۹ درصد آنها را نابود کند!
شاید این اتفاق شبیه داستانهای علمیتخیلی به نظر برسد، اما استفاده از سلاحهای هستهای در فضا پیش از این هم سابقه داشته است. در دوران جنگ سرد، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی مجموعاً ۱۸ آزمایش انفجار هستهای در ارتفاعات بالا انجام دادند؛ آزمایشهایی که از لایههای بالایی جو زمین تا فضای بیرونی امتداد داشتند.
بزرگترین این آزمایشها «استارفیش پرایم» (Starfish Prime) نام داشت که در سال ۱۹۶۲ انجام شد. در این آزمایش، یک کلاهک هستهای با قدرت انفجاری ۱/۴ مگاتن، در ارتفاع حدود ۴۰۰ کیلومتری بر فراز اقیانوس آرام منفجر شد.
پیامدهای این انفجار بهاندازهای گسترده بود که چندین ماهواره را از کار انداخت. یک سال بعد، آمریکا و شوروی در چارچوب «پیمان منع جزئی آزمایشهای هستهای» توافق کردند آزمایشهای هستهای در جو، زیر آب و فضا را متوقف کنند.

یک انفجار هستهای در مدار زمین چه فاجعهای به بار میآورد؟
نکته ترسناک اینجاست که بر اساس محاسبات پژوهشگران دانشگاه ویسکانسین-مدیسن و دانشگاه پرینستون، حتی یک کلاهک هستهای ضعیفتر از استارفیش پرایم نیز میتواند در صورت انفجار در مدار پایین زمین، خساراتی غیرقابل تصور به بار بیاورد.
در این پژوهش که هنوز مراحل داوری علمی را پشت سر نگذاشته، محققان انفجار یک سلاح هستهای یکمگاتنی را در ارتفاع ۵۰۰ کیلومتری بر فراز اقیانوس اطلس جنوبی شبیهسازی کردند. محل انتخابشده اهمیت زیادی داشت؛ زیرا در نزدیکی منطقهای وسیع قرار دارد که میدان مغناطیسی زمین در آن بهطور غیرمعمول ضعیف است.
این منطقه که «ناهنجاری اطلس جنوبی» (South Atlantic Anomaly) نام دارد، میتواند اثرات انفجار را تشدید کند. پس از انفجار، ذرات رادیواکتیو در بخشهایی از فضا به دام میافتند و کمربندی مصنوعی از تشعشعات ایجاد میکنند. ماهوارههایی که در مدار زمین حرکت میکنند، بارها از میان این نواحی عبور خواهند کرد و در معرض تابشهای خطرناک قرار میگیرند.
اتفاقی مشابه همین پدیده پس از آزمایش استارفیش پرایم در سال ۱۹۶۲ رخ داد. پژوهشگران به سرپرستی زک پیترسن، دانشجوی رشته اخترفیزیک دانشگاه ویسکانسین، در مقاله خود توضیح میدهند: «الکترونهای حاصل از واپاشی محصولات شکافت هستهای، در میدان مغناطیسی زمین به دام افتادند و یک کمربند تشعشعی مصنوعی ایجاد کردند که به ماهوارهها آسیب رساند.»
آنها اضافه میکنند: «برخلاف تابش اولیه انفجار که در مدت کوتاهی رخ میدهد، یک کمربند تشعشعی به دام افتاده، هر بار که فضاپیماها از میان آن عبور میکنند، دوباره آنها را در معرض تشعشعات قرار میدهد. چنین رویدادی در شرایط امروزی، در محیط مداری بسیار شلوغتر زمین رخ خواهد داد.»
نابودی ۹۹ درصد ماهوارهها در کمتر از دو هفته!
پژوهشگران در شبیهسازی خود، ۱۳ هزار و ۳۰۰ ماهواره فعال در مدار پایین زمین را در نظر گرفتند؛ یعنی تعداد ماهوارههایی که در ژانویه سال جاری میلادی در این مدار حضور داشتند.
نتایج شبیهسازی واقعاً نگرانکننده بود: تنها یک روز پس از انفجار هستهای در منطقه ناهنجاری اطلس جنوبی، حدود ۲۵ درصد از کل ماهوارههای فعال از کار میافتادند. در پایان روز سوم، این رقم به ۷۸ درصد میرسید. پس از گذشت یک هفته، حدود ۹۸ درصد ماهوارهها از کار افتاده بودند و تا روز پانزدهم، این میزان به ۹۹/۴ درصد افزایش پیدا میکرد!

حتی اگر ماهوارهها به سیستمهای حفاظتی تقویتشده در برابر تشعشعات مجهز بودند، باز هم نتیجه تفاوت چندانی نمیکرد؛ در این سناریو نیز حدود ۹۹/۳ درصد تمام ماهوارهها طی ۳۰ روز از کار میافتادند. پژوهشگران یک سناریوی فرضی دیگر را هم بررسی کردند: انفجار یک کلاهک بسیار ضعیفتر با قدرت ۱۰۰ کیلوتن. در این حالت، از کار انداختن ۹۹ درصد ماهوارهها حدود یک سال طول میکشید.
تهدیدی فراتر از تشعشعات؛ زنجیرهای از برخوردهای فضایی!
اما تشعشعات هستهای تنها خطری نیستند که در چنین سناریویی زمین را تهدید میکنند. بهمحض وقوع انفجار و از کار افتادن نخستین ماهوارهها، خطر برخورد میان اجرام فضایی افزایش پیدا میکند؛ زیرا ماهوارههایی که کنترل و توانایی مانور خود را از دست دادهاند، دیگر نمیتوانند از برخورد با سایر اجرام جلوگیری کنند.
پژوهشگران تخمین میزنند که در دو سال نخست پس از انفجار، حدود ۲۰ برخورد فضایی رخ دهد. این برخوردها بهتدریج قطعات بیشتری از زبالههای فضایی تولید میکنند. بر اساس شبیهسازی، پس از گذشت ۱۰ سال، حدود ۳۹۰۰ قطعه جدید از زبالههای فضایی در مدار زمین باقی خواهند ماند. اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود.
پژوهشگران هشدار میدهند: «انتظار میرود برخوردهای مداوم میان اجرامی که برای مدت طولانی در مدار باقی میمانند، حتی پس از پایان دوره شبیهسازی ۱۰ ساله نیز به تولید زبالههای فضایی ادامه دهند. این روند میتواند به افزایش تدریجی و در نهایت رشد مهارنشدنی زبالههای فضایی در مقیاس زمانی چند قرن منجر شود.»
این وضعیت میتواند به پدیدهای شبیه «سندرم کسلر» (Kessler Syndrome) منجر شود؛ سناریویی که در آن برخوردهای فضایی، زنجیرهای از برخوردهای بیشتر را ایجاد میکنند و بهتدریج بخشهایی از مدار زمین را برای فعالیت ماهوارهها و فضاپیماها بسیار خطرناک میسازند.
بازسازی زیرساخت فضایی؛ مأموریتی تقریباً غیرممکن!
حتی اگر پس از چنین فاجعهای تصمیم بگیریم ماهوارههای جدیدی به فضا بفرستیم، بازسازی زیرساختهای فضایی بهسادگی امکانپذیر نخواهد بود. پژوهشگران توضیح میدهند: «بازگرداندن خدمات مداری صرفاً به جایگزینی فضاپیماهای ازدسترفته نیاز ندارد؛ ماهوارههای جدید باید بتوانند در برابر تشعشعات باقیمانده و زبالههای فضایی نیز دوام بیاورند.»
آنها در ادامه تأکید میکنند: «احتمال ازدسترفتن سریع زیرساختهای فضایی و بهدنبال آن، سالها اختلال در خدمات حیاتی، اهمیت جلوگیری از استقرار و استفاده از سلاحهای هستهای در فضا را بیش از پیش نشان میدهد.»
به بیان سادهتر، همانطور که جیمز مککیون، پژوهشگر سیاستگذاری هستهای، در واکنش به این نتایج در فضای آنلاین نوشته است: «خلاصهاش این است: اتفاق بدی خواهد بود؛ خیلی بد. واقعاً، واقعاً فاجعهبار! باید هر کاری از دستمان برمیآید انجام دهیم تا هرگز اجازه ندهیم چنین اتفاقی رخ دهد.» جزئیات بیشتر این پژوهش در وبسایت arXiv منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: sciencealert.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110173













