بیگ بنگ: برخی از سیارات فراخورشیدیِ نزدیک ممکن است میلیاردها سال از زمین قدیمیتر باشند، اما همچنان تنها میزبان حیات ساده باشند. یک مطالعه جدید نشان میدهد عامل تعیینکننده ممکن است میزان انرژی فتوسنتزیای باشد که یک سیاره طی میلیاردها سال انباشته کرده است.

حتی سیاراتی که میلیاردها سال از زمین قدیمیترند، ممکن است فقط میکروب داشته باشند. برخی تصور میکند که همسایگی کیهانی زمین مملو از تمدنهای فرازمینی فوقپیشرفته است؛ اما کیهان واقعی در اطراف ما ممکن است بسیار آرامتر از این تصور باشد.
مطالعهای که در منتشر شده و به سرپرستی “کریس داوتی” استاد اکوانفورماتیک در دانشگاه شمال آریزونا، انجام شده است، نشان میدهد تکامل حیات پیچیده در سیارات فراخورشیدی تا حد زیادی به میزان تجمعی انرژی حاصل از گیاهان وابسته است، نه صرفاً به گذشت زمان.
اگرچه بسیاری از سیاراتی که در اطراف ستارگان همسایه خورشید قرار دارند، چند میلیارد سال از زمین قدیمیترند، شرایط نامناسبتر برای فتوسنتزِ تجمعی ممکن است باعث شده باشد حیات در آنها بسیار آهستهتر تکامل پیدا کند.
در میان ۲۹ سیاره فراخورشیدی نزدیک که خارج از منظومه شمسی قرار دارند و از نظر شرایط میتوانند بالقوه آب مایع داشته باشند، پژوهشگران تنها دو سیاره را شناسایی کردند که ممکن است حیات در آنها از مرحله تکاملی زمین فراتر رفته باشد: GJ 1061c و K2-3d.
این دو سیاره نسبت به بیشتر سیارات شبیه زمین در همسایگی کیهانی ما، بزرگتر، گرمتر، درخشانتر و قدیمیتر هستند. سه سیاره دیگر نیز ممکن است به مرحلهای تقریباً مشابه با دوران مزوزوئیک زمین، یعنی عصر دایناسورها رسیده باشند.
فتوسنتز؛ یک ساعت تکاملی
مناطق گرم و مرطوب زمین معمولاً رشد گیاهی بیشتر و تنوع گونهای بالاتری دارند و دانشمندان معتقدند رشد بیشتر گیاهان، انرژی و فضای اکولوژیکی بیشتری برای جانوران فراهم میکند. به این ترتیب، شرایطی که فتوسنتز را تقویت میکنند میتوانند فرصت بیشتری برای گسترش و تنوع حیات ایجاد کنند.

فتوسنتز نور را به انرژی شیمیایی تبدیل میکند و پژوهشگران فرض میکنند مقدار انرژیای که حیات فتوسنتزی در سراسر تاریخ یک سیاره جذب کرده است، میتواند بر میزان پیشرفت تکاملی آن تأثیر بگذارد.
بر اساس این فرض، ممکن است یک سیاره جوانتر، گرمتر و مرطوبتر از یک سیاره قدیمیتر اما سردتر و خشکتر، فرصت بیشتری برای پیشرفت تکاملی حیات فراهم کند. در طول ۳.۲ میلیارد سال نخست تاریخ زمین، پیش از ظهور گیاهان آوندیِ کارآمدتر، فرایند فتوسنتز حدود ۲.۴ × ۱۰²⁵ گرم کربن را تثبیت کرد و آن را در مواد آلی وارد کرد.
پس از ظهور این گیاهان، که دارای بافتهای تخصصیافته برای انتقال آب و مواد مغذی هستند، پیش از ظهور انسانها حدود ۷ × ۱۰²⁵ گرم دیگر کربن تثبیت شد. پژوهشگران از این مقادیر بهعنوان معیاری برای مقایسه تاریخ تکاملی زمین با میزان فتوسنتزی که سایر سیارات ممکن است در طول عمر خود تجربه کرده باشند، استفاده کردند.
جهانهای قدیمیتر زیر نور ستارگان کمنورتر
سیاراتی که به دور کوتولههای سرخ میچرخند، یعنی رایجترین نوع ستاره در کهکشان ما، از جمله محتملترین مکانها برای جستوجوی حیات محسوب میشوند؛ اما شرایط رشد و زیست در آنها با زمین تفاوت دارد. بسیاری از این سیارات ممکن است قفل کشندی باشند؛ یعنی همیشه یک سمت آنها رو به ستارهشان قرار داشته باشد، در حالی که سمت دیگر همیشه در تاریکی باشد.
“مایکل گوانلاک” یکی از نویسندگان مطالعه و دانشیار انفورماتیک در دانشگاه شمال آریزونا، میگوید: «اگر حیات فتوسنتزی روی این سیارات تکامل پیدا کرده باشد، آن حیات احتمالاً چندین میلیارد سال بیشتر از حیات روی زمین در حال انجام فتوسنتز بوده است. بااینحال، مجموع فتوسنتز سالانه احتمالاً کمتر است، چون نور کمتری وجود دارد و تنها نیمی از سطح سیاره برای فتوسنتز در دسترس است. پس چه کسی جلوتر است؟ این همان معمایی است که ما تلاش میکنیم آن را بهصورت کمی بررسی کنیم.»
از آنجا که رشد گیاهان تنها به میزان نور وابسته نیست و دما و بارندگی نیز اهمیت زیادی دارند، برآورد میزان فتوسنتز به چیزی فراتر از دانستن مقدار نوری که یک سیاره دریافت میکند نیاز داشت.
“دنیس سرگیف” یکی دیگر از نویسندگان مطالعه و مدرس دانشگاه بریستول در بریتانیا، شبیهسازیهایی از اقلیم احتمالی سیارات فراخورشیدی انجام داده بود که نقشههایی از دما، نور و بارش در اختیار پژوهشگران قرار میداد.
این گروه از این نقشهها، که متغیرهای اصلی مورد استفاده برای پیشبینی رشد گیاهان روی زمین را توصیف میکنند، استفاده کرد تا رشد احتمالی گیاهان در طول تاریخ این سیارات را تخمین بزند و بر اساس آن، میزان پیشرفت احتمالی تکامل را محاسبه کند.
سیارهای که شاید هنوز در مرحله میکروبی باشد TRAPPIST-1e
برای TRAPPIST-1e، سیارهای در فاصله حدود ۴۰ سال نوری از زمین، محاسبات نشان داد که میزان احتمالی تثبیت کربن در طول تاریخ این سیاره تنها ۲۱ درصد کل مقدار تثبیتشده در زمین بوده است؛ آن هم با وجود اینکه این سیاره چندین میلیارد سال از زمین قدیمیتر است.

“کامرون هراباک” یکی از نویسندگان مطالعه و فارغالتحصیل دانشگاه شمال آریزونا، میگوید: «از آنجا که این مقدار کمتر از میزان کربنی است که زمین پیش از تکامل گیاهان آوندیِ کارآمدتر تثبیت کرده بود، ما تخمین زدیم که TRAPPIST-1e ممکن است تنها در مرحله میکروبی تکامل باشد. این یعنی از زمین بسیار عقبتر است.»
بااینحال، جوّ TRAPPIST-1e یا هر یک از سیارات دیگر میتواند تأثیر عمیقی بر اقلیم و ظرفیت فتوسنتزی آنها داشته باشد و در نتیجه، مرحله تکاملی پیشبینیشده توسط این مدل را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد. رصدهای آینده با تلسکوپ فضایی جیمز وب میتواند دادههای جوی بیشتری فراهم کند و به دانشمندان اجازه دهد این برآوردها را دقیقتر کنند.
البته این محاسبات فرض میکنند که حیات روی این سیارات وجود دارد و تقریباً مشابه حیات روی زمین تکامل پیدا میکند. بنابراین این پژوهش همچنان امکان وجود حیات فرازمینی پیشرفته در نزدیکی ما را باز میگذارد، اما در عین حال نشان میدهد که شرایط موجود ممکن است چنین حیاتی را کمتر محتمل کرده باشد.
داوتی میگوید: «فیزیکدان، انریکو فرمی، مشهور است که پرسید: با توجه به احتمال بالای وجود حیات هوشمند در کهکشان، “پس آنها کجا هستند؟”»
او ادامه میدهد: «این مقاله نشان میدهد که ممکن است همسایگی ستارهای ما آرام باشد، چون بیشتر سیارات شبیه زمین در نزدیکی ما احتمالاً از نظر تکاملی از زمین عقبتر هستند و هنوز در مرحله میکروبی قرار دارند. یعنی میتوانیم با خیال راحت بخوابیم، چون اگر حیات در این سیارات فراخورشیدی دقیقاً مانند زمین تکامل پیدا کرده باشد، بیشتر این سیارات احتمالاً فقط پر از میکروب هستند، نه موجودات فضایی پیشرفته.»

بارش کم میتواند سرنوشت تمدنهای بیگانه را شکل دهد
در میان جهانهایی که بیشترین احتمال را برای عبور از میزان کل تثبیت کربن زمین و رسیدن به مرحله تکاملی بالاتر دارند، میزان بارندگی معمولاً مهمترین عامل محدودکننده رشد گیاهان بود. روی زمین، رشد گیاهان میتواند به دلیل نور، دما یا میزان بارش محدود شود.
برای مثال، یک بیابان ممکن است نور خورشید فراوانی دریافت کند، اما به دلیل کمبود آب، از رشد گیاهی بسیار محدودی برخوردار باشد. چنین محدودیتهایی همچنین مشخص میکنند که چه نوع موجوداتی میتوانند در یک محیط رشد کنند و به توضیح این موضوع کمک میکنند که چرا حیات در بیابانها با حیات در جنگلهای استوایی تفاوت زیادی دارد.
پژوهشگران میگویند اگر موجودات هوشمند در این سیارات فراخورشیدی تکامل یافته باشند، اکوسیستمهایی که آنها را شکل دادهاند ممکن است بیشتر شبیه محیطهای بیابانی یا معتدل باشند. انسانها میتوانند نمونهای برای مقایسه باشند؛ چراکه احتمالاً در محیطهای ساوانایی و جنگلهای باز تکامل پیدا کردهاند؛ مناطقی که میزان بارندگی در آنها رشد گیاهان را محدود میکرد.
داوتی برای توضیح این موضوع با اشاره به دو اثر مشهور فرهنگ عامه میگوید: «اگر بخواهیم از دو مرجع فرهنگ عامه استفاده کنیم، ویژگیهای بومشناختی که حیات پیشرفته را در این سیارات فراخورشیدی شکل میدهند، احتمالاً بیشتر شبیه “تلماسه” (Dune) خواهند بود تا “آواتار” (Avatar).» جزئیات بیشتر این پژوهش در International Journal of Astrobiology منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: scitechdaily.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110060













