بیگ بنگ: بر اساس یک مدل جدید، شاید جهان میلیاردها سال پیرتر از چیزی باشد که تصور میکنیم؛ موضوعی که میتواند توضیح دهد چرا برخی کهکشانهای بسیار بزرگ و تکاملیافته را در نخستین دوران کیهان میبینیم. نکته عجیبتر اینکه این مدل میتواند چرخش کهکشانها را بدون نیاز به ماده تاریک توضیح دهد!

به گزارش بیگ بنگ، مدل استاندارد کیهانشناسی برای توضیح چرخش کهکشانها به ماده تاریک متکی است؛ مادهای نامرئی که تصور میشود گرانش آن بر حرکت ستارگان و گازهای کهکشانی تأثیر میگذارد. اما پژوهشی جدید نشان میدهد که یک مدل جایگزین توانسته منحنیهای چرخش هر ۱۷۵ کهکشان موجود در پایگاه داده SPARC را بدون استفاده از ماده تاریک بازتولید کند.
منحنی چرخش نشان میدهد سرعت مداری ستارگان و گازها با افزایش فاصله از مرکز یک کهکشان چگونه تغییر میکند. دانشمندان با بررسی این منحنیها میتوانند پیشبینیهای مدلهای گرانشی مختلف را آزمایش کنند. این پژوهش بخشی از مجموعه آزمایشهایی است که در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ توسط راجندرا گوپتا، استاد وابسته دپارتمان فیزیک دانشگاه اتاوا، و نیکولائوس ساماراس، پژوهشگر پسادکتری، انجام شده است.
آنها مشاهدات مهم نجومی را با پیشبینیهای مدلی به نام CCC+TL مقایسه کردند؛ مدلی که سن جهان را حدود ۲۶/۷ میلیارد سال تخمین میزند و معتقد است برای توضیح پدیدههای کیهانی، نیازی به ماده تاریک یا انرژی تاریک نداریم.
جایگزینی ماده تاریک با ثابتهای بنیادی متغیر
مدل استاندارد کیهانشناسی با نام ΛCDM شناخته میشود؛ نامی که از عبارت «ماده تاریک سرد لامبدا» گرفته شده است. در این نام، حرف یونانی Λ یا لامبدا به ثابت کیهانشناسی اشاره دارد که با انرژی تاریک مرتبط است و انبساط شتابدار جهان را توضیح میدهد. واژه «سرد» نیز به این معناست که ماده تاریک در مقایسه با سرعت نور، حرکت بسیار کندی دارد.
دانشمندان دهههاست در جستوجوی ماده تاریک و انرژی تاریک هستند، اما تاکنون هیچکدام از این دو بهطور مستقیم شناسایی نشدهاند. مدل CCC+TL مخفف عبارت «ثابتهای کوپلینگ همتغییر بهعلاوه نور خسته» (Covarying Coupling Constants plus Tired Light) است.

این مدل دو ایده را با یکدیگر ترکیب میکند: نخست اینکه کمیتهای بنیادی حاکم بر نیروها و برهمکنش ذرات ممکن است در طول زمان بهصورت هماهنگ تغییر کنند؛ و دوم اینکه نور هنگام سفر در فضا، بخشی از انرژی خود را از دست میدهد.
بر اساس این چارچوب، تغییر ثابتهای بنیادی طبیعت میتواند برخی از اثراتی را ایجاد کند که معمولاً به ماده تاریک و انرژی تاریک نسبت داده میشوند. آزمایش این فرضیه صرفاً با تغییر تنظیمات نرمافزارهای موجود کیهانشناسی امکانپذیر نبود؛ زیرا مدل CCC+TL معادلات اینشتین و فریدمن را که برای توصیف گرانش و انبساط جهان به کار میروند، تغییر میدهد.
به همین دلیل، گوپتا و ساماراس برای هر آزمایش، معادلات و کدهای رایانهای مخصوصی طراحی کردند که با چارچوب نظری مدل جدید سازگار باشند. پژوهشگران علاوه بر کهکشانهای منفرد، خوشه کهکشانی معروف به «خوشه گلولهای» (Bullet Cluster) را نیز بررسی کردند. در این سامانه، اثر گرانشی اضافی پیشبینیشده توسط مدل CCC+TL با موقعیت کهکشانها مطابقت دارد، نه با گاز داغی که پرتوهای ایکس منتشر میکند.
محققان این نتیجه را یک تأیید اولیه برای امکانپذیری مدل خود میداند؛ هرچند تأکید میکند که برای بررسی دقیقتر آن، به مطالعات بیشتری نیاز است. “راجندرا گوپتا” دربارۀ این ایده میگوید: «مشاهداتی که به ماده تاریک و انرژی تاریک نسبت داده میشوند، احتمالاً منشأ دیگری دارند و از تغییر هماهنگ ثابتهای کوپلینگ ناشی میشوند.»
زمان بیشتر برای رشد کهکشانهای اولیه
اگر جهان واقعاً قدیمیتر از برآوردهای فعلی باشد، برداشت ستارهشناسان از کهکشانهای بزرگ و تکاملیافتهای که در دوران بسیار ابتدایی کیهان کشف شدهاند نیز تغییر خواهد کرد. این مشاهدات تاکنون پرسشهایی را درباره مدل استاندارد ΛCDM ایجاد کردهاند؛ زیرا شکلگیری و رشد کهکشانهای بزرگ به زمان زیادی نیاز دارد.
اما اینکه یک کهکشان در گذشته چه مدت فرصت رشد داشته، به مدلی بستگی دارد که برای تفسیر «انتقال به سرخ» (Redshift) آن استفاده میکنیم. انتقال به سرخ معیاری است که نشان میدهد طول موج نور یک جرم آسمانی در مسیر رسیدن به ما تا چه اندازه به سمت طول موجهای بلندتر و سرختر جابهجا شده است.
برای نمونه، در مدل استاندارد، برخی مشاهدات مربوط به سپیدهدم کیهانی نشان میدهند که جهان هنگام گسیل نور این اجرام تنها حدود ۳۰۰ میلیون سال عمر داشته است. اما مدل CCC+TL برای همان مقدار انتقال به سرخ، سن جهان را حدود ۴/۶ میلیارد سال تخمین میزند!

این اختلاف عظیم به کهکشانها زمان بسیار بیشتری برای شکلگیری و رشد میدهد. بر اساس محاسباتی که در مقالهای در نشریه Galaxies منتشر شده، اندازه و جرم کهکشانهای اولیه در این مدل حدود ۱۲ برابر بیشتر از پیشبینیهای مدل استاندارد به دست میآید.
گوپتا در اینباره میگوید: «کهکشانهایی که در مدل استاندارد غیرممکن به نظر میرسیدند، در این مدل به اجرامی قابل پیشبینی تبدیل میشوند. ما پیشبینی میکنیم که کهکشانهایی در فواصل بسیار دورتر از محدوده فعلی رصدهای تلسکوپ فضایی جیمز وب نیز وجود داشته باشند.»
برنامه GLIMPSE تلسکوپ فضایی جیمز وب قرار است به جستوجوی کهکشانهایی با انتقال به سرخ بسیار بالا، احتمالاً بیش از ۵۰، بپردازد. این مشاهدات میتوانند راهی برای آزمایش پیشبینی مدل جدید باشند. در چنین انتقال به سرخهایی، مدل استاندارد ممکن است زمان کافی برای شکلگیری کهکشانهای پرجرم در اختیار نداشته باشد؛ اما مدل CCC+TL با چنین محدودیت زمانیای روبهرو نیست.
پیشبینی عناصر اولیه با مدل استاندارد مطابقت دارد
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا مدل جدید میتواند شواهد مربوط به دوران بسیار ابتدایی تاریخ کیهان را نیز توضیح دهد یا خیر. نتایج نشان داد پیشبینیهای این مدل درباره مقدار هیدروژن، هلیوم و سایر عناصر سبک که اندکی پس از بیگبنگ شکل گرفتند، با پیشبینیهای مدل استاندارد مطابقت دارد.
این مدل همچنین با اندازهگیریهای موسوم به «ساعتهای کیهانی» (Cosmic Chronometers) سازگار است. در این روش، سن کهکشانها بررسی میشود تا دانشمندان بتوانند سرعت انبساط جهان را در دورههای مختلف تاریخ آن تخمین بزنند.
مطالعه جداگانهای درباره اتساع زمان در مشاهدات ابرنواخترها نیز از مدل CCC+TL پشتیبانی میکند؛ هرچند این مقاله هنوز در مرحله داوری علمی قرار دارد. منظور از اتساع زمان در اینجا، کشیدهشدن بازه زمانی مشاهدهشده برای یک انفجار ستارهای است. دامنه پژوهشهای این گروه به تابش زمینه کیهانی نیز میرسد؛ تابشی که از دوران اولیه جهان به جا مانده و یکی از مهمترین شواهد برای بررسی تاریخ کیهان محسوب میشود.
گوپتا میگوید: «بیشتر مدلهای جدیدی که ارائه میشوند، تنها میتوانند مجموعه محدودی از مشاهدات را توضیح دهند. یک مدل جدید نباید با ستونهای اصلی کیهانشناسی و اخترفیزیک در تضاد باشد. یافتههای ما این چالش را پشت سر گذاشتهاند؛ حتی در مورد آزمون مربوط به تابش زمینه کیهانی که نتایج آن هنوز منتشر نشده است.»
او در پایان تأکید میکند: «موفقیت این مدل باید اخترشناسان را تشویق کند تا آن را جدیتر بررسی کنند. درک و بهکارگیری این مدل دشوار است، اما باور داریم که میتواند فیزیک جهان را فراتر از محدودیتهای مدل استاندارد ΛCDM گسترش دهد.» جزئیات بیشتر این پژوهش در نشریه Monthly Notices of the Royal Astronomical Society منتشر شده است.
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110171













