بیگ بنگ: دایناسورها میلیونها سال با موفقیت بر زمین حکمرانی کردند، اما وقتی زمان پایانشان فرا رسید، این پایان بهطرزی کامل و فاجعهبار رقم خورد.
به گزارش بیگ بنگ، حدود ۶۶ میلیون سال پیش، یک سیارک غولپیکر به منطقهای برخورد کرد که امروزه شبهجزیره یوکاتان در مکزیک نام دارد. این برخورد زنجیرهای از رویدادهای ویرانگر را به راه انداخت؛ از آتشسوزیهای گسترده در سراسر جهان و سونامیهای عظیم گرفته تا اسیدی شدن اقیانوسها، فورانهای آتشفشانی و زمینلرزههای شدید.
ابر عظیمی از گرد و غبار و بقایا آسمان را پوشاند، نور خورشید را کاهش داد و باعث سرد شدن زمین شد. در نتیجه، گیاهان از بین رفتند و فروپاشی زنجیرههای غذایی آغاز شد؛ اتفاقی که در نهایت منجر به انقراض دایناسورها و بسیاری از گونههای دیگر شد.
اما این تنها بدشانسی دایناسورها نبود. پژوهشگران معتقدند اگر این سیارک تقریباً در هر نقطه دیگری از زمین فرود میآمد، یا حتی با زاویهای متفاوت برخورد میکرد، شدت این فاجعه احتمالاً بسیار کمتر میبود.
حتی زمان برخورد نیز علیه دایناسورها بود. این رویداد در میانه فصل بهار نیمکره شمالی رخ داد؛ زمانی که بسیاری از گونههای جانوری و گیاهی در حساسترین مرحله چرخه زندگی خود بودند و همین موضوع توانایی آنها برای بازیابی و بقا را بهشدت کاهش داد.
اکنون مطالعهای جدید، بدشانسی دیگری را نیز به این فهرست اضافه کرده است: جرمی که به زمین برخورد کرد، یکی از بسیار نادرترین انواع شهابسنگها بود و احتمال دارد از اعماق منظومه شمسی، حتی از نواحی بیرونی آن، آمده باشد.
از قبل میدانستیم که این جرم از نوع کندریت کربندار (Carbonaceous Chondrite) بوده است؛ گروهی از شهابسنگها که کمتر از ۵ درصد از شهابسنگهایی را تشکیل میدهند که به زمین میرسند.
اما پژوهش جدید نشان میدهد که سنگ نابودکننده دایناسورها به زیرگروهی بسیار نادر به نام کندریتهای کربندار اورنان (CO) تعلق داشته است؛ زیرگروهی که تنها بخش بسیار ناچیزی از همان ۵ درصد را شامل میشود.
در حالت عادی، سیاره مشتری مانند یک «دروازهبان گرانشی» قدرتمند عمل میکند و اجازه نمیدهد اجرام سنگی نواحی بیرونی منظومه شمسی بهراحتی به سمت بخش داخلی منظومه، جایی که زمین قرار دارد، مهاجرت کنند.
البته گاهی برخی اجرام کوچک از سد گرانشی مشتری عبور میکنند، اما اینکه جرمی ۱۰ کیلومتری که توانایی نابود کردن بخش بزرگی از حیات روی زمین را داشت، از این سد عبور کرده باشد، اشتباهی بسیار نادر و بزرگ به شمار میرود.
“فیلیپ کلایس” زمینشناس دانشگاه آزاد بروکسل در بلژیک، میگوید: «کندریتهای کربندار از رده اورنان، اصلاً شبیه شهابسنگهای معمولی نیستند که در مجموعههای موزهای میبینید. اینکه زمین با چنین جرمی نادر و دوردستی برخورد کرده، واقعاً نشان میدهد دایناسورها تا چه اندازه بدشانس بودند.»
برای ردیابی منشأ این جرم برخوردکننده، پژوهشگران نوعی تحلیل جنایی (جرمشناسی علمی) انجام دادند؛ با این تفاوت که در این پرونده، صحنه جرم نه یک مکان، بلکه کل سیاره زمین بود. مرز کرتاسه–پالئوژن (K-Pg) لایهای زمینشناسی است که با یک نوار سیاه و مشخص در دل سنگها، پایان عصر دایناسورها را ثبت کرده است.
پژوهشگران در این مطالعه، نمونههایی از این لایه را از پنج نقطه مختلف جهان جمعآوری کردند؛ یک نمونه از دانمارک، یک نمونه از اسپانیا و سه نمونه از ایتالیا. سپس این نمونهها را با ۱۱ شهابسنگ مختلف از نوع کندریتهای کربندار و زیرگروههای گوناگون آنها مقایسه کردند.
تمرکز اصلی این بررسی روی عنصر نیکل بود. نیکل در شهابسنگهای اولیه منظومه شمسی با غلظتی بسیار بیشتر از پوسته زمین یافت میشود و هر گروه از شهابسنگها، امضای ایزوتوپی منحصربهفردی از نیکل دارد.
پژوهشگران ابتدا نیکل را از نمونهها جداسازی و خالصسازی کردند، سپس ایزوتوپهای آن را با دقت اندازهگیری و با نمونههای شهابسنگی مقایسه کردند. نتیجه کاملاً روشن بود؛ شواهد با بیشترین احتمال نشان میداد که جرم برخوردکننده به گروه بسیار نادر کندریتهای کربندار اورنان (CO) تعلق داشته است.
پژوهشگران در مقاله خود مینویسند: «این تحلیل تقریباً تمام گزینههای دیگر برای منشأ جرم برخوردکننده، از جمله کندریتهای کربندار میگهای (CM) که تاکنون بیشترین حمایت را در مطالعات علمی داشتهاند، رد میکند.» شناسایی هویت این «سنگ قاتل» سرنخهای تازهای درباره آن روز سرنوشتساز در اختیار دانشمندان قرار داده است.
سالها تصور میشد گوگرد نقش اصلی را در ایجاد شرایط آخرالزمانی پس از برخورد ایفا کرده است؛ زیرا گوگردی که بر اثر برخورد تبخیر شد، علاوه بر مسدود کردن نور خورشید، به شکل بارانهای اسیدی به زمین بازگشت و برای هزاران سال خاک و اقیانوسها را آلوده کرد. اما اگر جرم برخوردکننده واقعاً از نوع کندریت کربندار اورنان(CO) بوده باشد، احتمالاً گوگرد نقش اصلی این فاجعه را نداشته است.
“فیلیپ کلایس” میگوید: «شهابسنگهای کندریت کربندار اورنان نسبت به دیگر انواع شهابسنگهایی که تاکنون روی زمین یافتهایم، مقدار بسیار کمتری از عناصر فرّار مانند کربن، روی، آب و بهویژه گوگرد دارند. این موضوع نظریه ما دربارۀ علت انقراض را تغییر نمیدهد، اما احتمال اینکه گوگرد موجود در خود شهابسنگ عامل اصلی این رویداد بوده باشد، کمتر میکند.»
او در ادامه میافزاید: «به احتمال زیاد، ذرات بسیار ریز و غبار عظیمی که پس از برخورد به جو زمین پرتاب شدند، مهمترین عامل ایجاد فاجعه و انقراض گسترده بودهاند.» این یافتهها یادآور این واقعیت هستند که شاید بد نباشد همیشه نیمنگاهی به سنگهای سرگردان فضایی داشته باشیم؛ سنگهایی که ممکن است روزی مسیرشان به سوی زمین تغییر کند. جزئیات بیشتر این پژوهش در نشریه Science Advances منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: sciencealert.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109822
(1 نفر , میانگین : 5,00 از 5)
