چرنوبیل؛ ۴۰ سال پس از بزرگ‌ترین فاجعه هسته‌ای جهان

به گزارش بیگ بنگ به نقل از ایرنا، فاجعه چرنوبیل زمانی رخ داد که تکنسین‌های نیروگاه، در نزدیکی پریپیات در شمال اوکراین، که در آن زمان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود، آزمایشی را روی رآکتور شماره ۴ انجام دادند تا خاموش کردن آن را در طول خاموشی برق شبیه‌سازی کنند. ترکیبی از نقص‌های طراحی رآکتور و خطاهای تکنسین باعث شد که رآکتور بیش از حد گرم شود و این مساله به افزایش ناگهانی برق و در نتیجه انفجار منجر شود.

انجمن جهانی هسته‌ای می‌گوید که این فاجعه ناشی از طراحی «معیوب» رآکتور و سهل‌انگاری در ایمنی بوده است – که هر دو از پیامدهای «انزوای جنگ سرد» هستند.

اثرات فوری چه بود؟

«د ویک» در ادامه به آثار فوری این حادثه پرداخت و نوشت: آمار رسمی مرگ و میر فقط ۳۱ نفر است؛ ۲ کارگر در نیروگاه در آن روز کشته شدند. اما در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴ خورشیدی)، یک گزارش سازمان ملل متحد حاکی از آن بود که در مجموع ۴ هزار نفر در نهایت به دلیل قرار گرفتن در معرض تشعشعات جان خود را از دست می‌دهند، هر چند برخی گزارش‌ها تعداد کشته شده‌ها را 10 هزار نفر براورد می‌کنند. طبق گزارش‌های سازمان ملل، ۱۳۴ نفر، که عمدتا کارگران نیروگاه و کارکنان اورژانس بودند، تشخیص قطعی بیماری حاد تشعشعات دریافت کردند.

تشعشعات، دیواره‌های سلولی و سایر ساختارهای مولکولی کلیدی در بدن را از بین می‌برد. علائم ممکن بود در عرض یک یا دو ساعت خود را نشان دهند و تا چندین ماه ادامه داشته باشند. این علائم شامل استفراغ، اسهال، سردرد، تب، سرگیجه، ریزش مو و خون در استفراغ و مدفوع بود.

و اثرات گسترده‌تر؟

این مجله در ادامه نوشت: چرنوبیل یکی از تنها ۲ حادثه هسته‌ای است که در مقیاس بین‌المللی رویدادهای هسته‌ای در حداکثر شدت قرار گرفته‌اند، و دیگری حادثه فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰ خورشیدی) در ژاپن است. اثرات بلندمدت‌تر در مقیاسی حیرت‌انگیز بوده‌اند. حدود ۳۵۰ هزار نفر مجبور به تخلیه شدند؛ حدود ۵۰۰ هکتار جنگل به رنگ قرمز درآمد و از بین رفت؛ تقریبا ۱۵ میلیون هکتار زمین آلوده شد.

تخمین زده می‌شود که حداقل ۵ درصد از سوخت رادیواکتیو راکتور بر فراز اوکراین، بلاروس و روسیه – و بقیه اروپا – به هوا منتقل شده باشد. بیش از ۲۰ درصد از زمین‌های بلاروس تحت تاثیر قرار گرفت. ابرهای رادیواکتیو گسترش یافتند و باعث وحشت تا آلمان و بریتانیا شدند؛ میلیون‌ها لیتر شیر دور ریخته شد؛ دام‌ها نابود یا فروش آنها ممنوع شد. حدود ۵۰۰۰ مورد سرطان تیروئید به آلودگی ید منابع شیر در اثر این حادثه مرتبط دانسته شده است که ۱۵ مورد از آنها کشنده بوده‌اند.

چرنوبیل اغلب به عنوان پرهزینه‌ترین فاجعه تاریخ توصیف می‌شود، با هزینه تخمینی ۱۸۰ میلیارد دلار (۱۳۳ میلیارد پوند) فقط برای اوکراین. تا سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲)، حدود ۳.۳ میلیون اوکراینی به عنوان «قربانیان» چرنوبیل مزایایی دریافت می‌کردند.

این فاجعه چگونه بر سیاست هسته‌ای تاثیر گذاشت؟

در این گزارش آمده‌است: این فاجعه، فشار جهانی برای مقررات سختگیرانه‌تر هسته‌ای را آغاز کرد. دولت‌ها نگران بودند زیرا راکتورهای مشابهی در سراسر جهان در حال استفاده بودند. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی وظیفه بهبود استانداردهای ایمنی بین‌المللی برای طراحی راکتور و هماهنگی نظارت طولانی‌مدت بر تشعشعات را بر عهده داشت. این آژانس قدرت اجرای این قوانین را ندارد، اما این فاجعه بسیاری از کشورها را به رعایت مقررات ترغیب کرد.

اثرات این حادثه از نظر سیاسی نیز بسیار قابل توجه بود. چرنوبیل اعتماد عمومی را از بین برد و شکست‌های سیستماتیک در اتحاد جماهیر شوروی، به ویژه در اوکراین را آشکار کرد. میخائیل گورباچف آخرین رهبر شوروی ‌مدعی بود که این حادثه عامل مهم‌تری در سقوط اتحاد جماهیر شوروی نسبت به برنامه‌های اصلاحات لیبرال او بوده است. به طرز عجیبی، حداقل یکی از رآکتورهای دیگر چرنوبیل تا سال ۲۰۰۰(۱۳۷۹ خورشیدی) همچنان مورد استفاده قرار گرفت.

سایت علمی بیگ بنگ / منابع:  theguardian.com , theconversation.com