بیگ بنگ: دانشمندان در حال محدودتر کردن گزینه‌ها درباره نوع سنگ فضایی‌ای هستند که در پایان دوره کرتاسه باعث یکی از بزرگ‌ترین انقراض‌های تاریخ زمین شد؛ و پژوهش جدید نشان می‌دهد این جرم آسمانی، یک سنگ معمولی نبوده است.
به گزارش بیگ بنگ، جرم برخوردکنندهٔ چیکشلوب، همان سنگ فضایی عظیمی که حدود ۶۶ میلیون سال پیش به منطقه‌ای در نزدیکی محل امروزی شبه‌جزیره یوکاتان مکزیک برخورد کرد، دهانه‌ای عظیم بر جای گذاشت، اما تقریباً هیچ اثری از خودِ آن باقی نماند.
این برخورد، جرم فضایی را تقریباً به‌طور کامل تبخیر کرد و مجموعه‌ای از تغییرات زیست‌محیطی جهانی را به دنبال داشت که به انقراض گسترده‌ای منجر شد؛ رویدادی که حدود ۷۵ درصد از گونه‌های روی زمین، از جمله دایناسورهای غیرپرنده، را از بین برد.
برای اینکه دانشمندان بفهمند دقیقاً چه جرمی با زمین برخورد کرده، مجبور شدند ذرات و عناصر بسیار کوچکی را بررسی کنند که در یک لایه نازک از خاک رس در نقاط مختلف جهان باقی مانده است. نتایج یک بررسی جدید نشان می‌دهد عامل این فاجعه احتمالاً یک نوع بسیار نادر از شهاب‌سنگ به نام کندریت نوع CO بوده است.
کندریت‌های CO بخشی از خانواده بزرگ‌تری به نام کندریت‌های کربن‌دار هستند؛ خانواده‌ای که تنها حدود ۵ درصد از شهاب‌سنگ‌های جمع‌آوری‌شده روی زمین را تشکیل می‌دهد. خودِ کندریت‌های CO نیز تنها بخش بسیار کوچکی از این خانواده را شامل می‌شوند.
همچنین شناخت دقیق این سنگ به پژوهشگران کمک می‌کند بفهمند چه چیزی باعث شد این برخورد تا این اندازه مرگبار باشد. کندریت‌های CO در مقایسه با بسیاری از انواع دیگر شهاب‌سنگ‌ها، گوگرد بسیار کمتری دارند. بنابراین، گوگرد موجود در خودِ جرم برخوردکننده احتمالاً عامل اصلی انقراض نبوده است. پژوهشگران در عوض توجه بیشتری را به ذرات بسیار ریز و غباری معطوف کرده‌اند که بر اثر برخورد به جو زمین پرتاب شدند.
ردپای نیکل، هویت جرم برخوردکننده را آشکار می‌کند
جرم برخوردکننده حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر قطر داشت و با سرعتی حدود ۶۴ هزار کیلومتر بر ساعت به زمین برخورد کرد. دهانه چیکشلوب امروزه در زیر شبه‌جزیره یوکاتان مکزیک مدفون است، اما لایه‌ای از خاک رس که در اثر برخورد در سراسر زمین ته‌نشین شده، اطلاعات ارزشمندی از آن رویداد در اختیار دانشمندان قرار داده است.
پژوهشگران مؤسسه فیزیک کره زمین و دانشگاه پاریس، نمونه‌هایی از این خاک رس را که طی سال‌ها جمع‌آوری شده بودند بررسی کردند. آن‌ها با استفاده از اندازه‌گیری‌های بسیار دقیق ایزوتوپ‌های نیکل ــ گونه‌های مختلف یک عنصر که جرم متفاوتی دارند ــ تلاش کردند ترکیب شیمیایی جرم برخوردکننده را مشخص کنند.
این مطالعه توسط گروهی از پژوهشگران، از جمله محققانی از دانشگاه بریتیش کلمبیا و پژوهشگرانی از پاریس، بروکسل و وین انجام شده است. دکتر فیلیپ کِلِیس، استاد دانشگاه آزاد بروکسل که به‌عنوان استاد مهمان در دانشگاه بریتیش کلمبیا روی این پژوهش همکاری داشته، می‌گوید: «این کار بسیار دشوار است. تنها بخش بسیار ناچیزی از جرم برخوردکننده در لایه رسوبی KT روی زمین باقی مانده، چون تمام شهاب‌سنگ هنگام برخورد تبخیر شده است.»
این لایه خاک رس که به لایه مرزی کرتاسه-پالئوژن (K-Pg یا KT) معروف است، یکی از مهم‌ترین شواهد زمین‌شناسی مربوط به رویداد انقراض پایان کرتاسه محسوب می‌شود.
گوگرد کمتر؛ توجه بیشتر به غبار حاصل از برخورد
اندازه‌گیری‌ها نشان می‌دهد جرم برخوردکننده به‌طور مشخص از نوع کندریت‌های کربن‌دار کلاس اورنانس(Ornans) یا همان کندریت‌های CO بوده است. این شهاب‌سنگ‌ها از جمله ابتدایی‌ترین و دست‌نخورده‌ترین مواد شناخته‌شده در سامانه خورشیدی محسوب می‌شوند.
کِلِیس می‌گوید: «کندریت‌های کربن‌دار کلاس اورنانس قطعاً شبیه شهاب‌سنگ‌های معمولی‌ای نیستند که در موزه‌ها پیدا می‌کنید.» ترکیب شیمیایی این شهاب‌سنگ‌ها شامل مقادیر نسبتاً کمی از مواد فرّار است؛ موادی که به‌راحتی به حالت گاز در می‌آیند.
کِلِیس توضیح می‌دهد که این ویژگی چگونه برداشت دانشمندان از عامل اصلی انقراض را تغییر می‌دهد: «یک کندریت CO در مقایسه با سایر کلاس‌های شهاب‌سنگی که تاکنون روی زمین کشف کرده‌ایم، عناصر فرّار بسیار کمتری دارد؛ عناصری مانند کربن، روی، آب و به‌خصوص گوگرد.»
او اضافه می‌کند: «این موضوع نظریه ما دربارۀ علت انقراض را تغییر نمی‌دهد، اما احتمال اینکه گوگرد موجود در خود جرم برخوردکننده عامل اصلی فاجعه بوده باشد را کمتر می‌کند. در عوض، ذرات بسیار ریزی که در اثر برخورد به جو پرتاب شدند، احتمالاً نقش اصلی را داشته‌اند.»
منشأ این سیارک هنوز یک راز است
منشأ دقیق جرم برخوردکننده همچنان نامشخص است. یکی از احتمالات این است که این جرم از مناطق دوردست و بیرونی سامانه خورشیدی آمده باشد؛ مناطقی که سرشار از اجرام و بقایای سنگی هستند.
احتمال دیگر، بخش‌های بیرونی کمربند سیارکی، در نزدیکی مشتری است. کِلِیس در پایان می‌گوید: «اینکه زمین با چنین جرم نادر و دوردستی برخورد کرده، واقعاً نشان می‌دهد دایناسورها چقدر بدشانس بودند.» جزئیات بیشتر این پژوهش در مجله Science Advances منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: scitechdaily.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110025
