آیا اختیار وجود دارد؟

بیگ بنگ: فکر وجود پشتوانه ی علمی برای وجود اختیار کمی ضد و نقیض و شاید حتی متناقض به نظر می رسد، اما با پیشرفت علم هر روز سوالات عمیق و عمیق تری مطرح می شوند که زمانی تنها در فلسفه قابل پاسخگویی بودند. یکی از این مسائل در مورد اختیار است که ما به عنوان انسان تمایل به وجود آن داریم.

به گزارش بیگ بنگ، اگر ما انسان‌ها کاملا مختار نباشیم چه؟ تاریخ انسان‌ها پر از تلاش برای تبدیل شدن به انسان‌های مستقل است و شاید این هدف جزئی از شرایط انسانی است. اما سوال ما همچنان نیاز به تحلیل دارد. سوال اصلی این است:”آیا اختیار یا انتخاب، توهم است؟” جواب به سادگی یک بله یا خیر نیست. این سوال پر از نادانسته‌هایی است که بدون آنها قادر به جواب قطعی دادن نیستیم. به طور مثال: ذات آگاهی انسان، شیوه‌ی کار مغز و تاثیرات خارجی غیرقابل اندازه‌گیری بر روی انسان. اگر همه‌ی این‌ها بهتر فهمیده شوند ما را به سمت جوابی قطعی در مورد اختیار سوق خواهند داد.

در این باره به جوابی قطعی نخواهیم رسید پس بیایید سوال را عوض کنیم: آیا ما از اختیار یا قدرت انتخاب خود اطمینان داریم؟ جواب به این سوال با اطمینان بالایی نه است. تمام علم با این فلسفه آغاز شد که جهان قابل پیش بینی است بر اساس یک سری قوانین رفتار می‌کند. هر چیزی که در این جهان مشاهده می‌کنیم دستورالعمل‌های خاصی را پیروی می‌کنند و هیچ چیزی آزاد از تاثیرات نیروهای خارجی نیست. بنابراین چرا ما که حاصل این جهان هستیم باید از تاثیرات محیط آزاد باشیم؟ بر اساس اختیار، ما به عنوان یک موجودیت ‌باید قادر باشیم تصمیماتی بگیریم که مستقل از محیط بیرون باشد. به طور قطع نیروهای خارجی تاثیر دارند اما در نهایت انتخاب با ماست، درست است؟

اما شاید اینطور نباشد

مطمئنم برایتان قابل باور نیست و چرا باید باور کنید؟ شهود می‌گوید که شما اختیار دارید و احساس می‌کنید که انتخاب‌هایتان کاملا از شما می‌آید. دلیلی که شهود چنین چیزی به شما می‌گوید احتمالا این است که ذهن شما قادر به شناسایی همه‌ی فاکتورهایی که انتخاب‌های شما را تحت تاثیر قرار می‌دهد نیست و نتیجه می‌گیرد که انتخاب‌های شما از خودتان می‌آید.

زمان آن است که با یک آزمایش این نکته را برای شما روشن کنیم. فرض کنید وارد یک شیرینی پزی شده‌اید و دو گزینه برای انتخاب دارید: یک سینی دونات شکلاتی و یک سینی دونات وانیلی. فرض کنید شما به این شیرینی پزی آمده‌ بودید تا دونات بخرید. بنابراین گزینه‌ی دونات نخریدن را نداریم. انتخاب ساده است. یکی از این دو تا را باید بردارید. همچنان باید تاثیر محیط را در نظر بگیریم. شاید شما از شکلات متنفر باشید و هیچ وقت در زندگیتان از طعم شکلات خوشتان نیامده است. این فاکتور از کنترل شما خارج است چرا که اینگونه نبوده که یک روز از خواب بیدار شده و تصمیم بگیرید از شکلات بدتان بیاید.

در مورد وانیل هم همین قضیه صدق می کند. اگر به جای وانیلی، شکلاتی را انتخاب کنید چون به طعم نارگیل مذاقتان خوش نمی‌آید چه؟ شاید یکی از سینی‌های دونات تازه‌تر از بقیه به نظر برسد یا خامه‌ای تر باشد. شاید آن روزباران آمده باشد و بوی باران خاطره‌ای که در آن شکلات بوده را به خاطر بیاورد. شاید در حال حاضر از وانیل حالتان به هم میخورد چون یک هفته است که هر روز ظهر پودینگ وانیل میخورید و اگر وانیل بیشتری بخورید بالا بیاورید. یا شاید مخالف چیزی که می‌خواهید را انتخاب کنید فقط به این دلیل که حرف‌های من و این مقاله را به سخره بگیرید.

متوجه شدید به کجا می‌خواهم برسم؟ فاکتورهای بسیار بسیار زیادی در ساده‌ترین انتخاب‌های ما نقش دارند. فاکتورهایی که بسیار بی اهمیت اما واقعی هستند. این مثال را در نظر بگیرید. آیا شما برای یک سلول یا یک میکروب اختیار قائلید؟ در مورد یک بوته علف چطور؟ یا یک درخت؟ یک مورچه یا یک سگ یا شامپانزه چطور؟ در چه سطحی از پیچیدگی اختیار پدید می‌آید؟ آنتونی کاشمور که یک زیست شناس است اعتقاد به اختیار را به اعتقاد به معجزه تشبیه می‌کند. حتی روانشناسی هم بر این اصل استوار است که انسان قابل پیش بینی است. به نظر می‌آید که دانشمندان بیشتر بر ضد ایده‌ی اختیار و فیلسوفان موافق با آن هستند آنها حتی شواهد را متفاوت از هم تعبیر می‌کنند.

سنجش شواهد

در مطالعه‌ای که سال ۲۰۰۸ صورت گرفته است از داوطلبان خواسته شد تا یکی از دو دکمه‌ی جلوی خود را فشار دهند. فعالیت‌های مغزی آنان می‌توانست ۱۰ ثانیه قبل از آنکه تصمیم به زدن دکمه را بگیرند پیش بینی کند کدام دکمه را خواهند زد. بسیاری این مطالعه را گواهی بر وجود اختیار می‌دانند اما نظر آلفرد مل این نیست. او مخالف این نتیجه بود. چگونه می‌توانیم به اتفاق نظر برسیم وقتی شواهد موجود را مثل هم نمی‌بینیم. صادقانه بگوییم که نمی‌توانیم. حداقل تا زمانی که یک چیز محکم‌تری پیدا کنیم.

آنچه در موردش صحبت می‌کنیم در اصطلاح دانشمندان تعیین سببی نام دارد. که آن هم مخالفان خود را دارد. میچیو کاکو که یک فیزیکدان نظری است در مورد تاثیرات فیزیک کوانتومی بر روی اختیار نظراتی دارد. او بر طبق اصل عدم قطعیت بیان می کند که این اصل مانع از اطمینان ما از مکان الکترون‌ها می‌شود و در نتیجه این اصل فیزیکی به جبر و اختیار پایان می دهد. ویدئوی گفتگوی میچیو کاکو را در زیر مشاهده کنید:

استیون هاوکینگ در کتابش به نام تاریخچه‌ی مختصری از زمان(Brief History of Time) می‌گوید: اگر قادر به اندازه گیری دقیق وضعیت کنونی جهان نباشیم پیش بینی اتفاقات آینده امکان‌ پذیر نیست. این واقعیت دارد (و به همین دلیل است که دانشمندان فیزیک اینقدر از فیزیک کوانتومی متنفر هستند.) چگونه جبرگرایی یا قطعیت امکان‌پذیر است اگر نمی‌توانیم وضعیت قطعی جهان را آنگونه که اکنون است را اندازه بگیریم؟ و سوال همچنان پابرجاست. چگونه ممکن است الکترون‌ها تاثیری بر روی اختیار داشته باشند؟ و ما جواب این را نیز نمی‌دانیم. احتمال دیگر این است که تمامی فعالیت‌های ما کاملا تصادفی هستند. اگر همه چیز تصادفی باشد آنگاه می‌توان همچنان از انتخاب صحبت کرد؟

کارلو روولی آزمایشی را پیشنهاد می‌دهد(که انجامش غیر ممکن است). در این آزمایش افراد در شرایط خطرناکی قرار می‌گیرد که همه‌ی فاکتورهای موثر در انتخاب از جمله حالت ذهنی، خلق و خو، خاطرات و غیره برای همه‌ی آنها یکسان هستند. فراهم کردن این شرایط امکان پذیر نیست اما اگر امکان انجام این آزمایش وجود داشت با تکرار آن و مشاهده‌ی انتخاب ها در شرایط مشابه این امکان را می‌دهد تا در مورد اختیار به نتایجی برسیم. به طور خلاصه: ما در مورد وجود اختیار چیزی نمی‌دانیم و شاید هیچ وقت هم ندانیم. سوالات بی پاسخ بسیاری وجود دارند و فاکتورهای بسیار زیادی وجود دارند که باید آنها را در نظر بگیریم. در مورد آن فکر کنید، کسی چه میداند، شاید یکی از شما این بحث بزرگ که بر سر وجود اختیار وجود دارد را حل کند.

ترجمه: معصومه رحیمی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: futurism.com

image_pdfimage_print
(37 نفر , میانگین : 4٫68 از 5)
لینک کوتاه مقاله : http://bigbangpage.com/?p=61846
معصومه رحیمی

معصومه رحیمی

دانشجوی ارشد علوم کامپیوتر، علاقه‌مند به علوم اعصاب، علوم شناختی، کیهان شناسی، سیستم های هوشمند میباشد و در زمینه انتشار مقاله با وب سایت بیگ بنگ همکاری دارد

شما ممکن است این را هم بپسندید

۱۶ پاسخ‌ها

  1. آرا گفت:

    عالی بود
    لطفا به این موضوع بیشتر بپردازید

  2. فیزیک خوان گفت:

    جبرگرایی رو شاید کوانتوم نقض کنه ولی در ابعاد کوچیک و حتی اگه کمی در ابعاد بزرگ هم رخ بده اونقدر نمیتونه سلسله وار باشه که قدرت اختیار نامیده بشه حتی برای یک انسان به طور شانسی چه برسه به این که عمومیت هم بهش بدیم پس شاید فیزیک کلاسیک تو پیش بینی کردن موقعیت ذرات زیر اتمی ما اشتباه کنه ولی تو کل یه تصمیم تقریبا صفره

  3. جمال گفت:

    خانم رحیمی موضوع جالبی بود وبه نظر من خیلی هم گسترده هست طوری که به نظریه جهانهای موازی هم ربط پیدا میکنه یعنی تمام اتفاقات ممکن(احتمالات)اتفاق افتاده دربک دنیا یک تصمیمی گرفتیم در دنیای دیگر تصمیمی دیگر…ترک ها ضرب المثلی دارند به این معنی سرانجام هر چیزی همان است که باید میشد.من همان شکلاتی رو انتخاب خواهم کرد که زنجیره اتفاقات جبری (چه شرایط ذهنی وچه محیطی من)مرا بدان سوق خواهد داد

  4. hamed گفت:

    سلام بقیه کلیپ بالا کجاست ؟ از کجا ببینیم؟

  5. e=mc^2 گفت:

    حیف از نقش خیالی که توهم شده است…

  6. رهام گفت:

    این بحث تکراریه، و فکر نکنم به نتیجه قطعی برسه، مگر اینکه به کشفی ملموس‌تر برسیم. البته که‌ شرایط و جبر میتونن تاثیر زیادی بر انتخاب و تصمیم ما بگذارن، اما مثال انتخاب شیرینی و مسئله‌ای در فیزیک یا شاخه‌ی کوانتومی اون هنوز نمیتونه توضیحی برای پیچیدگی میلیارد‌ها تصمیمی باشه که‌ در طول تاریخ گرفته شده. فکر کنم این مطلب هم دقیقا علم آزمایشگاهی نبود، فلسفه علم بود. و نکته بامزه اینه که‌ همین تاثیر شرایط بودن شامل خود کسانی اختیار رو زیر سوال میبرن هم میشه! انها با عقل و اراده خودشان به این نتایج نرسیدن که‌ اختیار وجود نداره، بلکه تحت تاثیر شرایطی به این نتیجه رسیدن که‌ انتخاب وجود نداره. در همینطور میشه این مسئله رو به همه چیز تعمیم داد، از جمله خود علم و دانشمندان.

  7. Nobody گفت:

    اختیار و جبر دو مقوله مشابه و ناشی از وجود قطعیت در عالم هستند برخلاف تصادف. بدین صورت که وقتی ما از اختیار صحبت میکنیم یعنی حوادث در کنترل شخص انتخابگر هستند ولو انتخاب میان دو یا بیشتر باشد و همچنین است وقتی از جبر سخن میگوییم یعنی حوادث و وقایع عالم تحت کنترل نیروی غیر از شخص انتخابگر هستند که میتواند از نگاه یک دانشمند آن نیروی کنترلگر برتر، قوانین فیزیک و طبیعت باشد و از نگاه یک دیندار، موجودی قدرتمند که در راس هرم انتخاب و اختیار قرار دارد و اختیار و انتخاب سایر موجودات در ذیل اراده و اختیار او و تحت اعمال نیروی جابره او محقق میشود که در سایه اختیار او، رفتارهای موجود فرودست به جبر تعبیر میشود و از ناحیه موجود بالادست اختیار و اراده الهی تعبیر میشود.به هر صورت چه قایل به جبر باشیم و یا اختیار هر دو به معنای تحت کنترل بودن اتفاقات و حوادث و وضعیت عالم است. در حالیکه تصادف، به این معنی که هر واقعه ای که در عالم رخ میدهد و هر پدیده ای که حادث میشود، امریست خارج از کنترل، که لزوما غیر قابل پیش بینی یا توضیح خواهد بود . لذا به نظر میرسد جبر را نباید در تقابل با اختیار معنا کرد بلکه باید ایندو را (جبر و اختیار) را در تقابل با تصادف بررسی کرد تا شاید بتوان ماهیت جهان و نوع عملکرد آنرا تبیین نمود….

  8. saed گفت:

    قدرت اختیار توهمی بیش نیست . تعدادی از دانشمندا به وضوح این قضیه رو بیان کردن و بقیه هم واسه رد گم کردن ادعا کردن که اختیار وجود داره در صورتی که اونا هم قطعا میدونستن که اختیار توهمی بیش نیست !

  9. mansoor گفت:

    بنا بر قانون علت و معلول نتیجه هر پدیده ای از جمله فرایند تصمیم گیری متاثر از مجموعه ای از عوامل است . اختیار توهمی است ناشی از تعدد و پیچیدگی های عوامل اثر گذار در فرایند تصمیم گیری که پیش بینی رفتار انسان را دشوار و حتی ناممکن ساخته . مفاهیمی مانند تصادف و شانس نیز همینگونه اند .به طور مثال اگر بتوان تمام علت های یک رویداد را شناخت تصادف و شانس مفهوم خود را از دست می دهند

  10. wooden گفت:

    در یک فضا-زمان چهاربعدی (هم چون جهانی که می شناسیم)، هر چه روند افزایش بی نظمی و کاهش سطح انرژی سریع تر رخ دهد، نمود و احساس اختیار بیشتر شده و بلعکس، به عبارت دیگر به نسبت تغییرات درجات آزادی، سطح اختیار نیز تغییر می کند. صفحه شطرنج را در نظر بگیرید. این صفحه دو بعدی است با ۶۴ خانه، یعنی این صفحه حد و مرز مشخصی دارد و محدود است اما تعداد بازی های ممکن بر روی این صفحه دو بعدی ۶۴ خانه ای بسیار بسیار زیاد است. حال اگر ابعاد را از دو بعد به چهار بعد افزایش دهیم و تعداد خانه ها را بسیار بسیار زیادتر کنیم (یک ابر ماتریس چهار بعدی) چیزی شبیه به جهان را پیش روی خواهیم داشت، تعداد حالات غیر تکراری کوچک ترین ذره شناخته شده در این ابر ماتریس تقریبأ بی نهایت است. با افزیش تعداد ذرات، درجه آزادی ذرات کاهش و در مقام قیاس از اختیار ذره اولیه ما برای اشغال “هر” موقعیت اختیاری کاسته و منوط به موقعیت سایر ذرات می شود. به شخصه اعتقاد عمیقی به این گزاره دارم که: چیدمان جهان در هر لحظه (بعد چهارم) و هر مکان (سه بعد دیگر) و شکل خاصی از آن که حیات را و شکل بسیار خاص تری از آن که آگاهی را به وجود می آورد، زیباترین چیدمان ممکن در صفحه شطرنج این جهان است. از آن جا که یک ذره نمی تواند در یک لحظه تمام موقعیت های ممکن را اشغال کند، احساس اختیار (در سطوح مختلف تعریف آن) بروز می کند. از آنجا که تغییر موقعیت یک ذره از یک موقعیت به موقعیت دیگر مستلزم گذشت زمان است، همین تأخیر زمانی سبب بروز به یک معنا اختیار می شود. به نظر بنده رمز مفهوم درجات مختلف اختیار (همچون مفهوم دما که انعکاسی از انرژی جنبشی ذرات در بخشی از این جهاناست، زیرا نمی توان در یک لحظه از زمان انرژی جنبشی تمام ذرات عالم را محاسبه و درک کرد، مفهوم دما با هدف ایفای نقش یکشاخص که انعکاسی از انرژی جنبشی بخشی از این عالم است، به وجود آمد) در درک مفهوم نقش زمان در نحوه چیدمان ذرات عالم در این ابر ماتریس زیبای چهار بعدی است.

  11. هارپ گفت:

    سئوال : اگه قدرت اختیار داریم آیا میتونیم به اختیار خودمون سال ۳۰۱۷ میلادی یعنی دقیقا ۱۰۰۰ سال دیگه رو دقیقا و با تمام جزئیات فقط تصور کنیم …؟! اگه نمیتونیم تصور کنیم یعنی اختیار حتی ذهن و قدرت تجسم خودمون رو هم نداریم و ذهنمون در تصرف و تسخیر نیروهای دیگه ای (!) قرار داره !

  12. یک رهگذر گفت:

    چرا باید نبود اختیار برای انسان ها ناخوشایند باشد ؟
    آیا اگر اعمال ما بر اساس تجربیات قبلی ما و مکانیزم های عصبی مغز ما نباشد ، پس بر چه اساسی باید تصمیم گیری انجام شود ؟ آیا اگر تصمیم گیری های ما بر اساس شانس و تصادف انجام می شد بهتر بود ؟

  13. یک انسان گفت:

    اگر کسی بخواد بپذیره که تمام کارهایی که انجام داده و بعدا می خواد انجام بده ، از قبل مشخص بوده و نقشی در اون ها نداره معلومه که ناراحت می شه . اما در واقع این طور نیست .

    باید توجه کرد که‌ ما ( یعنی بخش ناخودآگاه مغز ما ) ، با پردازش اطلاعات محیطی و تجربیات قبلی اش و در تعامل با سایر بخش های مغزمان تصمیم می گیره . پس وقتی تصمیم درستی می گیریم هنوز هم می تونیم برای پردازش خوب اطلاعات خوشحال باشیم و در زمان تصمیم گیری بد ، بابت اینکه پردازش خوبی رو اطلاعات نداشتیم شرمنده باشیم .

    اصل فلسفی به عنوان اختیار وجود خارجی نداره و کسی هم منکرش نیست ، اما این موضوع ناقض قدرت تصمیم‌گیری انسان ها نیست . حس اختیار در کنار حس خود آگاهی همیشه وجود داشته و وجود خواهد داشت .

    • mansoor گفت:

      ضمن تایید کلیت سخنان شما بر این باورم که پدیده ای به نام شرم و خجالت ناشی از آموزش است نه ذات انسان. در واقع از دیدگاه منطق الزامی نیست که زمان تصمیم گیری بد ، بابت اینکه پردازش خوبی رو اطلاعات نداشتیم شرمنده باشیم . به عنوان مثال انسان با عریان بودن بدن خود مشکلی ندارد تا زمانی که این اندیشه به او آموخته (تحمیل) شود که دیده شدن بدنش رویدادی شرم آور است.

  14. someone گفت:

    در واقع، اون آزمایش غیرممکن که در آخر آوردی، کاملا قابل اجراست. فقط کافیه یکی داوطلب شه و روش کلون رو انجام بدن و ۲۰تا هم شکل ازش بسازن. برای یه مدت که می تونن این فرایند همسان سازی رو از حالت ممنوعه اش دربیارن. پس این علم به چه دردی می خوره، که حتا وقتی که بهش نیاز هست، ازش استفاده نمی شه؟!

  15. Mr.X گفت:

    من تا زمانی که هیوم رو نخونده بودم بنابر قانون علیت منکر قدرت اختیار بودم اما این حرف هیوم که شاید چیزی که ما ازش به عنوان علیت اسم میبریم فقط رخداد متقارن رویداد ها باشه من رو به فکر کردن در مورد اعتقاداتم واداشت. گرچه هنوز یک جبرگرام.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *