بیگ بنگ: این تصویر خیرهکننده از تلسکوپ فضایی جیمز وب ما را به گوشهای شگفتانگیز از کهکشان راه شیری میبرد؛ جایی که نور خیرهکننده ستارهها و بادهای قدرتمند ستارهای، ابرهای غبار را به شکلهایی عجیب و تماشایی تراشیدهاند.

به گزارش بیگ بنگ، این منظره بخشی از سحابی کارینا است که حدود ۷۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی شاهتخته (Carina) قرار گرفته است. سحابی کارینا حدود ۲۶۰ سال نوری وسعت دارد و مجموعهای باورنکردنی از اجرام آسمانی را در خود جای داده است؛ از جمله ساختار معروف «صخرههای کیهانی» (Cosmic Cliffs) که در نخستین تصاویر منتشرشده از جیمز وب به نمایش درآمد.
این سحابی نزدیکترین منطقه ستارهزایی پرجرم به ماست و به اخترشناسان اجازه میدهد طیف گستردهای از فرایند شکلگیری ستارهها را مطالعه کنند. درون آن، برخی از پرجرمترین ستارههای کهکشان ما و همچنین دهها هزار پیشستاره وجود دارند؛ به همین دلیل سحابی کارینا آزمایشگاهی ارزشمند برای بررسی تأثیر ستارهها بر محیط اطرافشان است.
ساختاری که در این تصویر برجسته شده، «صندوق گنج» (Treasure Chest) نام دارد؛ نامی که کاملاً با ظاهر آن هماهنگ است. صندوق گنج در واقع نوعی گویچه دنبالهدار (Cometary Globule) است؛ ابری جداافتاده از گاز و غبار که سرِ متراکم و تاریک و دنبالهای کشیده دارد. این ابرها معمولاً تا حدی شبیه دنبالهدار هستند، اما صندوق گنج ظاهری متفاوت دارد و بیشتر شبیه یک صندوق چوبی با درِ کاملاً باز به نظر میرسد.
البته این صندوق پر از جواهر و سکه طلا نیست؛ بلکه درون آن خوشهای متراکم از ستارههای جوان پنهان شده است. همین ستارهها باعث درخشش اسرارآمیز درون صندوق شدهاند؛ درخششی که دوربین فروسرخ نزدیک جیمز وب، NIRCam، توانسته آن را آشکار کند. پژوهشگران تخمین میزنند این خوشه حدود ۷۰ ستاره داشته باشد که پرجرمترین آنها یک ستاره نادر از نوع O است و حدود ۱۹ برابر خورشید جرم دارد.
احتمالاً این خوشه ستارهای حدود ۱.۳ میلیون سال قدمت دارد؛ هرچند برآوردهای قبلی سن آن را حتی ۱۰۰ هزار سال تخمین زده بودند. از آنجا که این ستارهها بسیار جوان هستند، هنوز عمیقاً در میان ابرهای غبارآلود صندوق گنج قرار گرفتهاند. خود ستارهها نیز در غبار پوشیده شدهاند و اخترشناسان شواهدی یافتهاند که نشان میدهد بسیاری از آنها دارای قرصهای پیرامونستارهای هستند؛ ساختارهایی از گاز و غبار که میتوانند محل شکلگیری سیارات باشند. با گذشت زمان، نور شدید این ستارههای جوان ابر اطرافشان را پراکنده خواهد کرد و در نهایت کل خوشه را آشکار میسازد.

اما راز شکل عجیب این «صندوق گنج» در خارج از محدوده تصویر قرار دارد. در فاصلهای حدود ۳۹ سال نوری در سمت شمالغربی، ستاره معروف اتا شاهتختهای (Eta Carinae) قرار دارد؛ درخشانترین جرم در کل سحابی کارینا. اتا شاهتختهای یک سامانه ستارهای است که دستکم از دو ستاره تشکیل شده و یکی از آنها حدود ۱۰۰ برابر خورشید جرم دارد. همین ستاره بهتنهایی تقریباً ۵ میلیون برابر خورشید درخشانتر است.
علاوه بر این، خوشه ستارهای نزدیک Trumpler 16 نیز چندین ستاره بسیار داغ و پرجرم دارد. تابش شدید و بادهای ستارهای این ستارههای عظیم، نقش اصلی را در شکلدادن به ظاهر امروزی صندوق گنج ایفا کردهاند. البته ستارههای جوان داخل خود صندوق نیز از درون در حال فرسایش ابر هستند.
با این حال، هنوز میان دانشمندان درباره اینکه ابتدا شکل دنبالهدارمانند ابر ایجاد شده یا ستارههای درون آن، بحث وجود دارد. محتملترین سناریو این است که ابتدا خوشه ستارهای درون ابری بسیار بزرگتر از صندوق گنج امروزی شکل گرفته است. سپس تابش شدید و بادهای ستارهای قدرتمند ستارههای اطراف، گازهای کمچگالتر را با خود بردهاند و تنها بخشهای متراکمتر باقی ماندهاند؛ همان چیزی که امروز به شکل صندوق گنج میبینیم.
جیمز وب با اجرای برنامهای پژوهشی، در حال بررسی این موضوع است که ستارههای جوان سحابی کارینا چگونه گاز اطراف خود را جذب میکنند و چگونه آن را از طریق فورانها و جریانهای قدرتمند به بیرون پرتاب میکنند. این مشاهدات به اخترشناسان کمک میکند بهتر بفهمند ستارههای جوان چگونه محیط اطراف خود را تغییر میدهند و چگونه چنین مناظر شگفتانگیزی در فضا شکل میگیرد.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: esawebb.org
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=109895













