بیگ بنگ: شبیهسازیهای کامپیوتری از منظومههای سیارهای، که با شرایط اولیه متفاوت آغاز میشوند، نشان میدهند که سیارههایی شبیه زمین میتوانند بهطور طبیعی و در جریان فرایند شکلگیری سیارات به وجود بیایند.

به گزارش بیگ بنگ، شبیهسازیهای کامپیوتری منظومههای سیارهای اکنون میتوانند از هزاران وضعیت اولیه متفاوت آغاز شوند. این پیشرفت به پژوهشگران اجازه میدهد بررسی کنند که سیارات چگونه ممکن است شکل بگیرند، بیآنکه از ابتدا فرض کنند نتیجه نهایی باید شبیه منظومه شمسی کنونی ما باشد.
در طول سه دهه گذشته، این مدلها از تقریبهای نسبتاً ساده به شبیهسازیهایی بسیار پیشرفتهتر تبدیل شدهاند. در کنفرانس اخیر Origins 2026 در پاریس، «نادر حقیقیپور» (Nader Haghighipour)، دانشمند علوم سیارهای در دانشگاه هاوایی در مانوآ، شبیهسازیهایی را ارائه کرد که هدفشان بازسازی چگونگی شکلگیری منظومه شمسی بود؛ آن هم بدون اینکه آرایش آشنای سیارات امروزی از همان ابتدا در مدلها گنجانده شود.
حقیقیپور توضیح داد که تفاوت این مدلها با روشهای پیشین در آن است که شبیهسازیها با مجموعهای از شرایط اولیه تصادفی آغاز میشوند و سپس اجازه میدهند قوانین فیزیک مسیر تکامل هر منظومه را تعیین کنند. این روش بهجای هدایت نتایج بهسمت منظومه شمسی شناختهشده ما، طیف گستردهتری از نتایج احتمالی را آشکار میکند.
حقیقیپور در گفتوگو با بروس دورمینی در پاریس گفت: «پس از حدود ۳۰ سال مطالعه شکلگیری سیارات سنگی به یک روش مشخص، به نقطهای رسیدهایم که متوجه شدهایم مدلسازیهای گذشته محدودیتهای زیادی دارند و نمیتوان آنها را بیش از این توسعه داد.»
شبیهسازیهایی که بدون الگوی ازپیشتعیینشده سامانه خورشیدی آغاز شدند
حقیقیپور در مقالهای که برای کنفرانس Origins تهیه کرده، مینویسد مناسبترین محیط برای شکلگیری سیارات بالقوه قابلسکونت، محیطی است که بهطور طبیعی از تکامل یک سحابی ستارهای پدید میآید و هیچ فرض خاصی درباره نتیجه نهایی به آن تحمیل نشده باشد.
این محیط، قرصی پیشسیارهای با توزیعی غیریکنواخت از مواد جامد است؛ قرصی از گاز و غبار که مواد موجود در آن بهتدریج میتوانند به اجرام بزرگتر و در نهایت سیارات تبدیل شوند. به گفته او، گروه پژوهشی بیش از هزار شبیهسازی از مراحل پایانی شکلگیری سیارات سنگی انجام داده است. در این شبیهسازیها، توزیع سیارهوارهها و جنینهای سیارهای در شرایط اولیه مختلف تغییر داده شد.
سیارهوارهها اجرام نسبتاً کوچکی هستند که میتوانند با برخورد و ادغام با یکدیگر، به ساختارهای بزرگتر تبدیل شوند. جنینهای سیارهای نیز اجرامی بزرگترند که در مسیر تبدیلشدن به سیارات کامل قرار دارند.

حقیقیپور خاطرنشان میکند که هیچکس از شرایط دقیق آغازین منظومه شمسی ما اطلاع ندارد. همچنین مشخص نیست اجرام با اندازههای مختلف در قرص پیشسیارهای اولیه، دقیقاً چگونه توزیع شده بودند.
او میگوید: «بنابراین، مجبور شدیم به نقطه آغاز بازگردیم و همهچیز را از صفر شروع کنیم؛ به قوانین فیزیک شکلگیری سیارات اجازه دادیم فرایند را هدایت کنند و ما را به جلو ببرند. یعنی بدون اینکه مدلها را با اطلاعاتی که از منظومه شمسی امروز در اختیار داریم، تطبیق دهیم.»
زمین بهطور طبیعی در شبیهسازیها شکل گرفت
حقیقیپور و همکارانش دریافتند که شکلگیری سیارهای مانند زمین در فاصله کنونی زمین از خورشید، نتیجهای طبیعی از تکامل منظومه شمسی است. فاصله متوسط زمین تا خورشید حدود یک واحد نجومی است؛ واحدی که به اختصار AU نامیده میشود.
به گفته حقیقیپور، در این شبیهسازیها، زهره در حدود ۲۸ درصد موارد شکل میگیرد و مدار خود را حفظ میکند. در برخی از این حالتها، ناهید در منطقه قابلسکونت ستاره قرار میگیرد و در برخی دیگر، اندکی بیرون از این منطقه شکل میگیرد. مریخ نیز در شماری از شبیهسازیها بهصورت جرمی کوچک در نزدیکی مدار کنونی خود ظاهر میشود.

منطقه قابلسکونت به محدودهای پیرامون یک ستاره گفته میشود که در شرایط مناسب، امکان وجود آب مایع روی سطح یک سیاره را فراهم میکند. البته قرارگرفتن در این منطقه بهتنهایی به معنای قابلسکونتبودن قطعی یک سیاره نیست؛ زیرا عواملی مانند جو، فشار سطحی و ویژگیهای اقلیمی نیز اهمیت دارند.
پژوهشگران در ادامه، برهمکنش گرانشی این اجرام فرضی با یکدیگر را نیز در مدلهای خود شبیهسازی کردند. در گذشته، اجرای چنین شبیهسازیهایی گاهی شش تا هشت ماه طول میکشید؛ اما اکنون میتوان آنها را با رایانههای قابلحمل امروزی، طی شش تا هشت هفته انجام داد. حقیقیپور تأکید میکند که حتی تغییرات کوچکی در شرایط اولیه میتوانند تأثیر بزرگی بر نتیجه نهایی شکلگیری یک منظومه سیارهای داشته باشند.
شکلگیری سیارات چگونه میتواند به جستوجوی حیات کمک کند؟
حقیقیپور درباره منشأ حیات میگوید: «پس از آنکه حیات پدید آمد ــ هرچند نمیدانیم چگونه و شاید هرگز هم ندانیم ــ شاخههای گوناگونی از آن شکل گرفتند و تکامل یافتند تا بتوانند خود را با تغییرات زمین هماهنگ کنند.»
او با اشاره به فراوانی سیاراتی هماندازه زمین، از جمله ابرزمینهای کوچک، در مناطق قابلسکونت ستارگان خورشیدمانند، معتقد است منطقی است که احتمال دهیم حیات مشابه حیات زمینی در جهان نیز فراوان باشد. اما آیا میتوانیم حیات را در منظومههای سیارهای دیگر شناسایی کنیم؟
حقیقیپور در اینباره میگوید: «پیداکردن حیات در سیارات دیگر بسیار دشوار است. فناوری ما هنوز به آن سطح نرسیده است.» بااینحال، او معتقد است چنین پژوهشهایی میتوانند به دانشمندان کمک کنند تا ویژگیهای سیارهای مانند زمین، فرایندهای فیزیکی دخیل در شکلگیری آن و عواملی را که باعث قابلسکونتشدنش شدهاند، بهتر بشناسند. حقیقیپور در پایان تأکید میکند: «هیچ دلیلی نداریم که باور کنیم زمین یک اتفاق استثنایی و تصادفی در کیهان بوده است.»
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: scitechdaily.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110096













