بیگ بنگ: مرز مبهم میان خواب و بیداری ممکن است همان جایی باشد که مغز انسان تجربههای عجیب و غیرعادی را خلق میکند.

به گزارش بیگ بنگ، در این وضعیت مرموز که نه کاملاً خواب است و نه کاملاً بیداری، ممکن است بخشهایی از مغز که هنوز درگیر خواب هستند، وارد قلمرو آگاهی شوند یا ذهن بیدار در مرزهای خواب با فعالیتهای مغز تداخل پیدا کند.
اکنون پژوهشگران دریافتهاند که چنین همپوشانیای ممکن است عامل برخی از عجیبترین تجربههایی باشد که انسانها گزارش میکنند؛ از کابوسهای فلج خواب گرفته تا احساس خروج ذهن از بدن و پرسه زدن در محیط اطراف، بدون آنکه بدن حرکتی داشته باشد.
این یافتهها همچنین میتوانند سرنخهای تازهای درباره ماهیت احساس ما از حضور در بدن خودمان ارائه دهند. همه تجربههایی که انسان از سر میگذراند بهراحتی قابل توضیح نیستند. برای مثال، احساس خارش، گرسنگی یا حسادت را میشناسیم و میتوانیم آنها را توضیح دهیم؛ اما برخی افراد از احساسات و تجربههایی صحبت میکنند که با تواناییهای شناختهشده بدن انسان مطابقت ندارند.
برای مثال، بعضی افراد احساس شناور شدن یا پرواز کردن را تجربه میکنند. برخی دیگر دچار ترسی شدید و غیرقابلتوضیح میشوند یا حضور موجوداتی ترسناک را در اطراف خود احساس میکنند. گروهی نیز میگویند گویی بدن خود را ترک کردهاند و در محیطهای فیزیکی یا حتی فضاهایی شبیه به جهانهای معنوی پرسه میزنند.
دانشمندان به این تغییرات غیرمعمول در ادراک بدن، «تجربههای غیرعادی بدنی» (Unusual Bodily Experiences یا UBE) میگویند. این تجربهها ممکن است هنگام فلج خواب، رؤیای آگاهانه (Lucid Dreaming) و حتی زمانی که فرد کاملاً بیدار است اتفاق بیفتند.
با این حال، هنوز هیچکس بهطور دقیق نمیداند چرا چنین اتفاقاتی رخ میدهند. از آنجا که این تجربهها اغلب در مرز میان خواب و بیداری اتفاق میافتند، ترزا کامپیلو-فرر، عصبشناس دانشگاه رادبود هلند، و همکارانش تصمیم گرفتند با طراحی آزمایشی جالب، اطلاعات بیشتری درباره آنها به دست آورند.
آنها ۳۵ نفر را که پیشتر از طریق رؤیای آگاهانه یا مدیتیشن تجربههایی غیرمعمول از حالتهای آگاهی داشتند، انتخاب کردند و فعالیت مغز آنها را هنگام ورود به مرز مبهم میان خواب و بیداری ثبت کردند؛ از جمله هنگام مدیتیشن، به خواب رفتن و حتی رؤیا دیدن.
دانشمندان چگونه فعالیت مغز را ثبت کردند؟
ابزار مورد استفاده آنها چندان مرموز نبود؛ کلاههای مخصوص نوار مغزی (EEG) که به دهها الکترود مجهز بودند و فعالیت الکتریکی مغز را ثبت میکردند. شرکتکنندگان پس از قرار دادن این کلاهها، وارد آزمایش شدند تا تجربههای غیرمعمول خود را در شرایط مختلف گزارش کنند.
پژوهشگران ابتدا آنها را با تمرینهای مدیتیشن هدایتشده به آرامش و تمرکز بر احساسات بدنی دعوت کردند. همچنین هنگام به خواب رفتن شرکتکنندگان، از فلاشهای نوری استفاده کردند تا احتمال بروز تجربههای غیرعادی را افزایش دهند. اما یک مشکل کوچک وجود داشت: وقتی فرد خواب است و احساس میکند از بدنش خارج شده، چطور میتواند این موضوع را به دانشمندان اطلاع دهد؟
پژوهشگران برای حل این مشکل راهکار جالبی پیدا کردند! آنها از شرکتکنندگان خواستند هر زمان تجربهای غیرعادی داشتند، چشمهای خود را به شکل مشخصی به ترتیب چپ، راست، چپ و راست حرکت دهند. از آنجا که حرکت چشم حتی هنگام خواب نیز قابل تشخیص است، پژوهشگران میتوانستند با بررسی اطلاعات ثبتشده توسط دستگاه EEG، زمان دقیق وقوع این تجربهها را مشخص کنند.

پس از پایان آزمایش، محققان با شرکتکنندگان مصاحبههای مفصلی انجام دادند تا بدانند دقیقاً چه احساسات، تصاویر و تجربههایی داشتهاند. به این ترتیب، آنها توانستند گزارشهای ذهنی افراد را با فعالیت الکتریکی ثبتشده در مغزشان تطبیق دهند.
از میان ۳۵ شرکتکننده، ۲۰ نفر در مجموع ۳۶ تجربه غیرعادی بدنی را گزارش کردند. بیشترین تعداد این تجربهها هنگام مدیتیشن رخ داده بود، اما موارد دیگری نیز هنگام خواب REM، خواب غیر REM و دورههای کوتاه بیدار شدن از خواب ثبت شدند.
برخی شرکتکنندگان احساس شناور شدن، سقوط یا چرخیدن داشتند؛ در حالی که بدن آنها کاملاً بیحرکت باقی مانده بود. افراد دیگری از لرزشهای عجیب، احساس فشار یا لمس شدن توسط چیزی که اصلاً وجود نداشت صحبت کردند.
بعضی از آنها حتی احساس میکردند مرزهای بدنشان از بین رفته یا دیگر نمیدانند بدنشان چه شکلی دارد. برخی نیز فلج شدن موقت بدن را تجربه کردند که گاهی با توهمات ترسناک همراه بود. در ۱۰ مورد، شرکتکنندگان احساس کردند از بدن فیزیکی خود خارج شدهاند یا به شکلی غیرعادی بالاتر از آن قرار گرفتهاند.
الگوی عجیب فعالیت مغز آشکار شد!
اما جالبترین بخش ماجرا زمانی بود که دانشمندان فعالیت مغز این افراد را بررسی کردند. آنها متوجه الگوی مشخصی شدند: در مقایسه با فعالیت طبیعی مغز هنگام خواب یا مدیتیشن، تجربههای غیرعادی بدنی با کاهش امواج مغزی کندتر، یعنی امواج دلتا و تتا، و افزایش امواج سریعتر، یعنی بتا و گاما، همراه بودند.
این تغییرات بهویژه در نواحی گیجگاهی مغز (Temporal Regions) بیشتر دیده میشد؛ بخشهایی که در پردازش اطلاعات حسی و شکلگیری احساس ما از بدن خودمان نقش دارند. اما نکته شگفتانگیز اینجاست: فعالیت امواج مغزی کند، الگویی بین حالت معمول خواب و بیداری داشت؛ در حالی که فعالیت امواج سریعتر بیشتر به الگوی مغز در حالت بیداری شباهت نشان میداد.
به بیان سادهتر، فعالیت مغز هنگام این تجربههای عجیب، ترکیبی از ویژگیهای خواب و بیداری را نشان میداد؛ حتی در شرایطی که فرد از نظر فیزیولوژیکی کاملاً بیدار یا در خواب بود. پژوهشگران معتقدند ممکن است علت این پدیده، از بین رفتن مرز مشخص میان حالت خواب و بیداری در فعالیت بخشهایی از مغز باشد.
در مغز فرد بیدار، این وضعیت به معنای ورود فعالیتهای مرتبط با خواب به قلمرو هوشیاری است. از طرف دیگر، در مغز فرد خواب، نشانههایی از بیداری به محدوده فعالیتهای خواب نفوذ میکنند. چنین همپوشانیای پیشتر در پدیده فلج خواب نیز مطرح شده بود؛ وضعیتی که در آن آگاهی فرد بازمیگردد، اما بدن همچنان برای مدتی در حالت فلج طبیعی ناشی از خواب باقی میماند.

با این حال، نقش این تداخل در سایر تجربههای غیرعادی بدنی هنوز بهخوبی شناخته نشده است. پژوهشگران در مقاله خود نوشتهاند: «مجموع یافتههای ما نشان میدهد که تجربههای غیرعادی بدنی لزوماً به مرحله مشخصی از خواب یا یک وضعیت خاص بیداری وابسته نیستند، بلکه ممکن است در نتیجه حالتی از آگاهی ایجاد شوند که مرز میان این دو وضعیت را محو میکند.»
آنها همچنین معتقدند این موضوع میتواند توضیح دهد که چرا برخی تجربههای غیرعادی، عناصر رؤیا را با محیط واقعی اطراف فرد ترکیب میکنند؛ برای مثال، فرد هنگام فلج خواب اتاق خواب خود را میبیند، اما همزمان توهمات ترسناکی را تجربه میکند.
آیا دانشمندان راز خروج از بدن را کشف کردهاند؟
با وجود این یافتههای جالب، هنوز پرسشهای زیادی بدون پاسخ باقی ماندهاند. ثبت فعالیت مغز با دستگاه EEG بهتنهایی نمیتواند مشخص کند که آیا کل مغز وارد یک وضعیت میانی میان خواب و بیداری میشود یا اینکه بخشهای مختلف مغز بهطور همزمان فعالیتهایی شبیه خواب و بیداری دارند.
برای درک دقیقتر این موضوع، به پژوهشهای بیشتری نیاز است تا دانشمندان بفهمند مغز چگونه احساسات و ادراکات غیرواقعی را به شکلی میسازد که برای فرد کاملاً واقعی به نظر میرسند. با این حال، این یافتهها ممکن است سرنخی برای پاسخ به پرسشی بسیار بنیادیتر باشند: مغز انسان چگونه این احساس را ایجاد میکند که ما درون بدن خودمان حضور داریم؟ جزئیات بیشتر این پژوهش در Consciousness and Cognition منتشر شده است.
سایت علمی بیگ بنگ / منبع: sciencealert.com
لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=110168













