تاریخ علمی جهان – بخش نهم - سایت علمی بیگ بنگ

شکل گیری زمین (آتشفشانها)

آتشفشانها به داد زندگی رسیدند! حدود 630 میلیون سال قبل، آنها ابر قاره ها(رودینیا) را تکه پاره کردند و با ارسال مقدار زیادی دی اکسید کربن، همچون گلخانه ای زمین را دوباره گرم کردند. صفحات یخی عقب نشینی کردند و حیات از یک انقراض کامل نجات یافت. پس از این دوره و حدود 500 میلیون سال قبل، همراه با افزایش غلظت اکسیژن، ارگانیسمهای زنده دریایی نیز پیچیده تر شدند. عصر کامبرین آغاز شده بود و جانوران شکارچی نیز پا به عرصه حیات گذاشته بودند. در همین زمان جانوران به شکلی تقریبا ناگهانی مجهز به پوسته های سخت، اسکلت، دندان و چشم می شوند. همین روند سریع پیچیده شدن جانوران باعث شده که این دوره، انفجار کامبرین نام بگیرد! افزایش اکسیژن با ساخت لایه ازن به یک نقطه عطف دیگر در تاریخ زمین تبدیل شد تا جانوران از دریا به خشکی پا بگذارند. لایه ازن با جذب نور خطرناک ماورای بنفش خورشید، سپر محافظتی جاندران برای مهاجرت به خشکی را کامل کرد. بدین ترتیب ابتدا حشرات بزرگ، دوزیستان و سرانجام خزندگان ابتدایی پا به عرصه خشکی گذاشتند.

حدود 400 میلیون سال پیش قاره ها دوباره به سمت یکدیگر حرکت کرده و پس از 100 میلیون سال به یکدیگر می پیوندند. اکنون سطح زمین مملو از مردابهای گرم بود. در این زمان سطح خشکی را انبوهی از درختان و گیاهان بزرگ پوشانده بود. این دوره به کاربونیفرس معروف است که حدود 60 میلیون سال به درازا کشیده است. حافظه این دوره چیست؟ زغال سنگ! چرا زغال سنگ تشکیل می شود؟ چون آب شیرین مردابها از تخمیر و فساد شاخ و برگ و ریشه های انباشته شده روی هم جلوگیری می کند. گرما، فشار و تراکم این مواد گیاهی زیر لایه های سنگی، طی میلیونها سال، زغال سنگ تولید می کند. از طرفی آبهای کم عمق کنار قاره ها، میلیونها نسل از ارگانیسمهای دریایی مرده را درون خود حفظ می کردند که اینها نیز به نفت و گاز تبدیل شدند.

250 میلیون سال پیش یک بار دیگر، زندگی بر روی زمین با تهدید بزرگی روبرو شد. منطقه ای که امروزه سیبری نام دارد، آتشفشانی مهیب رخ داد و حدود یک میلیون سال ادامه یافت. به دلیل ناشناخته ای توده ای بزرگ از جبه داغ زمین به سمت بالا حرکت کرده، پوسته زمین را شکافته و به دنبال آن مقادیر بسیار زیادی سنگ مذاب و گازهای سمی فوران می کند. این گازها در تمام جو زمین پخش شده و در نهایت بیش از 95% گونه های زنده نابود شدند! در این دوره، یعنی حدود 240 میلیون سال پیش، ابر قاره پانجیا بر زمین حکمفرما شده بود. از میان گونه هایی که شانس بقا یافتند، جانورانی سر برآوردند که خطرناکترین و غول پیکرترین شکارچیان تاریخ لقب گرفتند : دایناسورها!

خون نیمه گرم این جانوران، جو سرشار از اکسیژن و محیط گرم ناشی از آتشفشانهای آن دوره سبب رشد بیش از اندازه آنها شده بود. حدود 180 میلیون سال قبل یک خیزش جدید آتشفشانی، ابر قاره را از هم گسیخت و تکه های حاصله، حرکت خود را برای رسیدن به جایگاه قاره های امروزین آغاز کردند. اکنون دایناسورها در تمام قاره ها پخش شدند. غلظت بالای دی اکسید کربن ، سبب گرمی هوا شده و جنگلهای گرمسیری زمین را فرش کرده بودند. این بهترین شرایط برای حکمفرمایی دایناسورها بر روی ، خشکی، دریا و هوا بود. با این حال شرایط زمین برای همیشه یکسان نمی ماند.

شکل گیری زمین (بستر تمدن)

حدود 65 میلیون سال پیش، دایناسورها به همراه بیش از 70 % گونه های زنده روی زمین به طور ناگهانی منقرض شدند. مدتها این اتفاق یک معمای بزرگ برای دانشمندان بود. اکنون بیشتر آنها باور دارند که این بار حمله از فضا صورت گرفته است: برخورد یک سیارک به زمین! شواهد کدامند؟ لایه ای از سنگ با قدمت 65 میلیون سال و غلظت بالایی از عنصر ایریدیم! این عنصر بر روی زمین کمیاب است و منبع آن سیارکها می باشند. چنین لایه ای که به لایه سنگ قبری مشهور است، نشانگر حمله یک شهاب سنگ می باشد! سند بعدی کشف دهانه انفجاری چیکسالوب (Chicxulub) در مکزیک است که حدود 180 کیلومتر قطر دارد. عمر این قیف چقدر است؟ 65 میلیون سال! میزان ایریدیم در لایه سنگ قبری نشان می دهد که قطر شهاب سنگ مرگ حدود 10 کیلومتر یعنی چیزی شبیه کوه اورست بوده که با سرعت 200 کیلومتر در ثانیه به زمین برخورد و قیف چیکسلوب را به وجود آورده است!

نکته عجیب این است که در همان زمان، آتشفشانهای بزرگی در هند نیز رخداده است و گازهای سمی آن به اندازه برخورد سیارک به زمین برای موجودات زنده مرگ آور بوده است. دو رویداد فاجعه آفرین در یک زمان! کدامیک تاثیر بیشتری داشته است؟ معلوم نیست! آنچه واضح است ، ابر غباری که از این دو فاجعه در آسمان پخش شد، مدتها جلوی نور خورشید را گرفت و در نهایت بیساری از موجودات زنده همراه با دایناسورها از میان رفتند. انقراض دایناسورها، محیط زمین را برای رشد پستانداران و از جمله انسان آماده ساخت.

زمین طی 100 میلیون سال اخیر به سمت اشکال امروزین خود حرکت کرد. رشته کوههای زمین در اثر تکتونیک های صفحه ای به وجود آمده و رشد کرده اند. برخی از آنها همچون رشته کوههای آلپ در اثر برخورد صفحات دو قاره اروپا و آفریقا به وجود آمده اند. فرسایش کوهها نیز توسط یخچالها، باد و باران صورت می گیرد. رودخانه ها دره ها را شکل می دهند. حدود دو میلیون سال پیش فوران آتشفشانهای پاناما، آمریکای شمالی و جنوبی را به هم متصل کرد. نتیجه آن دگرگونی در جریانهای اقیانوسی و به دنبال آن عصر یخبندان جدیدی در زمین بود که دهها هزار سال به طول انجامید. همراه با نوسانات دمای زمین در دو میلیون سال اخیر، عقب گرد یا پیشروی صفحات یخی نیز تاثیر به سزایی در کندن، خرد کردن و شکل دادن سطح زمین داشته اند. آخرین عقب گرد یخچالها در 10 هزار سال پیش اتفاق افتاده است. در همین دوره، انسان به عصر کشاورزی پا گذاشت و متمدن شد. تمدنی که چهره ای جدید به زمین بخشید!

به نظر می رسد حدود 15000 سال بعد، عصر یخبندان جدیدی پدید می آید که حتی نیویورک را در بر می گیرد. 200 میلیون سال دیگر ابر قاره جدیدی حاصل خواهد شد که دوره جدیدی از انقراض موجودات زنده را در پی خواهد داشت. همزمان با سرد شدن اعماق زمین در حدود دو میلیارد سال آینده، چرخه تکتونیک صفحه ای نیز متوقف شده و زمین ، اتمسفر و اقیانوسهایش را از دست داده و همچون مریخ دیگر مکانی مناسب برای رشد موجودات زنده نخواهد بود!

ادامه دارد »»»

نویسنده : احمد مصدر / سایت علمی بیگ بنگ

منابع بیشتر: Origin of water on Earth , Earth , History of the Earth
فرگشت و ژنتیک، بهنام محمد پناه
تکامل چیست؟ ، ارنست مایر، ترجمه سلامت رنجبر

لینک کوتاه نوشته : https://bigbangpage.com/?p=38117